Μετά στην σφαγή στη Λωρίδα της Γάζας, το Ισραήλ συνεχίζει ανενόχλητο στη Δυτική Όχθη να εφαρμόζει τις πρακτικές άπαρτχαϊντ και μάλιστα σκοπεύει να τις διευρύνει.
Συγκεκριμένα, ο Guardian αποκαλύπτει ότι το Ισραήλ προωθεί σχέδιο για την κατασκευή εκτεταμένου παράνομου οικισμού στο κεντρικό τμήμα της Δυτικής Όχθης, γνωστού ως «E1», το οποίο προβλέπει την ανέγερση 3.401 κατοικιών σε περιοχή ανατολικά της Ιερουσαλήμ.
Η δημοσίευση πρόσφατης πρόσκλησης υποβολής προσφορών από την Ισραηλινή Αρχή Γης δείχνει ότι οι εργασίες θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο.
Η κατασκευή αυτή, σύμφωνα με το άρθρο, προορίζεται να διασχίσει ουσιαστικά τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη σε δύο μέρη, διακόπτοντας την εδαφική συνέχεια που θα ήταν απαραίτητη για ένα εν δυνάμει παλαιστινιακό κράτος.
Το σχέδιο E1 θεωρείται από πολλές κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς ως κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και σοβαρό εμπόδιο στη λύση των δύο κρατών.
Κριτικοί, μεταξύ των οποίων η οργάνωση Peace Now, προειδοποιούν ότι η επέκταση θα εγκαινιάσει μια πραγματικότητα μόνιμου ελέγχου και άνισης μεταχείρισης, ενισχύοντας την ισραηλινή παρουσία ανάμεσα σε Ιερουσαλήμ, Βηθλεέμ και Ραμάλα και απομακρύνοντας περαιτέρω κάθε πολιτική προοπτική για ανεξάρτητη παλαιστινιακή κρατική οντότητα.
Η επέκταση των οικισμών στη Δυτική Όχθη γίνεται σε μία περίοδο που αυξάνεται η βία των εποίκων και η καταστροφή παλαιστινιακών περιουσιών, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σημειώνουν ότι η έλλειψη ουσιαστικών διώξεων για περιστατικά βίας δημιουργεί κλίμα σχεδόν πλήρους ατιμωρησίας στις περιοχές αυτές.
Ιδέα δεκαετιών
Η ιδέα της οικοδόμησης οικισμών σε αυτή την περιοχή είναι δεκαετιών και έχει διακομματική στήριξη στο Ισραήλ. Πρωτοδιατυπώθηκε τη δεκαετία του 1990 από τον Γιτζάκ Ράμπιν, τον πρωθυπουργό των Εργατικών και νομπελίστα ειρήνης, ο οποίος δολοφονήθηκε το 1995 από ακροδεξιό εθνικιστή.
Για χρόνια, η κατασκευή είχε μπλοκαριστεί από τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους, για τον ίδιο λόγο που σήμερα ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και βασικοί υπουργοί του έχουν αγκαλιάσει το σχέδιο.
Τόσο οι επικριτές όσο και οι υποστηρικτές συμφωνούν ότι η μεταφορά δεκάδων χιλιάδων Ισραηλινών εποίκων σε ένα τρίγωνο κατεχόμενης γης ανάμεσα στην Ιερουσαλήμ, τη Βηθλεέμ και τη Ραμάλα θα ήταν καταστροφική για τις προσπάθειες επίτευξης λύσης δύο κρατών.
«Η κατασκευή στο E1 αποσκοπεί στη δημιουργία μη αναστρέψιμων τετελεσμένων επί του εδάφους που οδηγούν σε μια πραγματικότητα ενός κράτους, η οποία, όπως δείχνουν όλες οι ενδείξεις, θα έχει τη μορφή καθεστώτος απαρτχάιντ», δήλωσε ο Μιζράχι.
Ο ακροδεξιός υπουργός Οικονομικών του Ισραήλ, Μπεζαλέλ Σμότριτς, ο οποίος είναι και ο ίδιος έποικος, δήλωσε πέρυσι ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εγκαταλείψει τη μακροχρόνια αντίθεση των ΗΠΑ στο σχέδιο E1.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν σχολίασε τη θέση του Τραμπ, ωστόσο τον Αύγουστο οι ισραηλινές αρχές έδωσαν επίσημη πολεοδομική έγκριση στο έργο και ο Σμότριτς δήλωσε ότι αυτό θα «έθαβε» την ιδέα μιας κυρίαρχης Παλαιστίνης.
«Όσοι στον κόσμο προσπαθούν να αναγνωρίσουν ένα παλαιστινιακό κράτος θα λάβουν απάντηση από εμάς επί του εδάφους», είχε δηλώσει τότε. «Όχι μέσω εγγράφων, όχι μέσω αποφάσεων ή διακηρύξεων, αλλά μέσω γεγονότων. Γεγονότων από σπίτια, γειτονιές, δρόμους και εβραϊκές οικογένειες που χτίζουν τη ζωή τους».
Περισσότερες από 20 χώρες, μεταξύ αυτών και σύμμαχοι του Ισραήλ όπως η Γαλλία, ο Καναδάς, η Ιταλία και η Αυστραλία, καταδίκασαν την απόφαση ως απαράδεκτη παραβίαση του διεθνούς δικαίου που κινδυνεύει να τροφοδοτήσει περαιτέρω βία.
Αμετανόητο, το Ισραήλ προχώρησε στον σχεδιασμό της κατασκευής. Τον Σεπτέμβριο, το υπουργείο Στέγασης υπέγραψε συμφωνία χρηματοδότησης των υποδομών για το E1 και την επέκταση του γειτονικού Μααλέ Αντουμίμ, σε τελετή υπό την προεδρία του Νετανιάχου.
«Είπαμε ότι δεν θα υπάρξει παλαιστινιακό κράτος και πράγματι δεν θα υπάρξει παλαιστινιακό κράτος! Αυτός ο τόπος είναι δικός μας», δήλωσε ο Νετανιάχου.
Δίπλα του καθόταν ο Σμότριτς, ο οποίος έχει τεθεί υπό κυρώσεις από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς και η Αυστραλία για «επανειλημμένες υποκινήσεις βίας κατά παλαιστινιακών κοινοτήτων», καθώς και ο επικεφαλής της εποικιστικής οργάνωσης Amana, επίσης υπό κυρώσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο για υποστήριξη και χρηματοδότηση βίας κατά Παλαιστινίων.
Ο ενθουσιασμός του Νετανιάχου αντικατοπτρίζεται στη γρήγορη πρόοδο προς την έναρξη των έργων. Συνήθως απαιτούνται έξι μήνες έως ένας χρόνος για την προετοιμασία διαγωνισμών μετά την πολεοδομική έγκριση ενός οικισμού, ενώ για το τεράστιο έργο του E1 χρειάστηκαν μόλις τέσσερις μήνες, δήλωσε η Χαγίτ Οφράν, ειδικός στους οικισμούς της Peace Now.
Αν παρόμοια ταχύτητα σημειωθεί και στα επόμενα στάδια έγκρισης και σύναψης συμβάσεων, οι εργολάβοι θα μπορούσαν να φέρουν μπουλντόζες πριν από τις εθνικές εκλογές που αναμένεται να διεξαχθούν έως τον Οκτώβριο.
«Φοβάμαι ότι θα δούμε κατασκευές τους επόμενους μήνες», δήλωσε η Οφράν. «Κάνουν ό,τι μπορούν τώρα για να δημιουργήσουν όσο το δυνατόν περισσότερες μη αναστρέψιμες [αλλαγές] σε όλη τη Δυτική Όχθη, όσο το δυνατόν πιο γρήγορα».
Οι επικρατούσες προσφορές μπορούν να επιλεγούν μέσα σε λίγες ημέρες από το κλείσιμο του διαγωνισμού. Το επόμενο στάδιο είναι η συμφωνία επί των λεπτομερειών της σύμβασης, που συνήθως διαρκεί εβδομάδες. Όταν υπογραφεί η σύμβαση, το τελευταίο βήμα πριν την έναρξη της κατασκευής είναι η εξασφάλιση οικοδομικών αδειών από τον δήμο, κάτι που μπορεί να πάρει μήνες.
Η συμφωνία για τις υποδομές είναι με τον δήμο του γειτονικού Μααλέ Αντουμίμ, καθώς το E1 ταξινομείται επίσημα ως επέκταση αυτού του οικισμού προς την Ιερουσαλήμ και όχι ως νέο έργο.
Πρόκειται μόνο για μία από μια σειρά επεκτάσεων οικισμών που προωθούνται από μια κυβέρνηση με επιθετική ατζέντα κατασκευών στην κατεχόμενη Παλαιστίνη.
Τον Δεκέμβριο, το Ισραήλ ενέκρινε πρόταση για 19 νέους οικισμούς στη κατεχόμενη Δυτική Όχθη, συμπεριλαμβανομένων δύο που είχαν προηγουμένως εκκενωθεί στο πλαίσιο σχεδίου του 2005 για την αποχώρηση Ισραηλινών εποίκων από τη Γάζα και τμήματα της Δυτικής Όχθης.
Το 2022 υπήρχαν 141 οικισμοί σε όλη τη Δυτική Όχθη. Μετά την κατασκευή των πρόσφατα εγκεκριμένων οικισμών, ο αριθμός θα ανέλθει στους 210, σύμφωνα με την Peace Now.
Ο ισραηλινός στρατός έχει ήδη αναπτυχθεί σε περιοχές όπου είχαν εκκενωθεί οικισμοί, για να εγκαταστήσει βάσεις ενόψει της άφιξης των νέων εποίκων.
Παράλληλα, έχει σημειωθεί έξαρση της βίας κατά Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη από Ισραηλινούς στρατιώτες και εποίκους κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, τον οποίο επιτροπή του ΟΗΕ καθώς και ισραηλινές και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρούν γενοκτονικό.
Από τον Οκτώβριο του 2023, εκατοντάδες Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί στη Δυτική Όχθη, τουλάχιστον ένας στους πέντε εκ των οποίων ήταν παιδιά, ενώ δεκάδες χιλιάδες έχουν εκτοπιστεί βίαια από τα σπίτια τους.
Υπάρχει ελάχιστη πολιτική αντίθεση στις προσπάθειες επέκτασης του ισραηλινού ελέγχου της Δυτικής Όχθης από οποιοδήποτε κυρίαρχο ισραηλινό πολιτικό κόμμα, ενώ Ισραηλινοί στρατιώτες και έποικοι στοχοποιούν Παλαιστινίους σε κλίμα εκτεταμένης ατιμωρησίας.
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) του ΟΗΕ αποφάνθηκε το 2024 ότι η κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών από το Ισραήλ παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Η εκτενής γνωμοδότηση διέταξε το Ισραήλ να τερματίσει την κατοχή «το συντομότερο δυνατό» και να προβεί σε πλήρεις αποζημιώσεις για τις «διεθνώς παράνομες πράξεις» του.
Σφοδρή αντίδραση από τον ΟΗΕ
Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα κατήγγειλε σήμερα ότι το Ισραήλ εντείνει τις διακρίσεις και τον φυλετικό διαχωρισμό εις βάρος των Παλαιστίνιων στη Δυτική Όχθη, με την κατάσταση να μοιάζει με «ένα σύστημα απαρτχάιντ».
Σε νέα της έκθεση η Ύπατη Αρμοστεία αναφέρει ότι «οι συστηματικές διακρίσεις» εις βάρος των Παλαιστινίων στο σύνολο των κατεχόμενων παλαιστινιακών εδαφών «επιδεινώθηκε ριζικά» τα τελευταία χρόνια.
«Παρακολουθούμε έναν συστηματικό στραγγαλισμό των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη», κατήγγειλε ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Φόλκερ Τουρκ σε ανακοίνωσή του που συνοδεύει την έκθεση.
Ο Τουρκ εκτίμησε ότι η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε «μια ιδιαίτερα σοβαρή μορφή διακρίσεων και φυλετικού διαχωρισμού που μοιάζει με το είδος του συστήματος απαρτχάιντ που έχουμε ήδη γνωρίσει».
Είτε πρόκειται για την πρόσβαση στο νερό, στα σχολεία ή ακόμη και τα νοσοκομεία, είτε για τη δυνατότητα να μπορούν να επισκεφθούν συγγενείς ή να πάνε για τη συγκομιδή των ελιών, «κάθε πτυχή της ζωής των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη ελέγχεται και περιορίζεται από τους μεροληπτικούς νόμους, πολιτικές και πρακτικές του Ισραήλ», κατήγγειλε ο ίδιος.
Ανεξάρτητοι ειδικοί του ΟΗΕ έχουν ήδη χαρακτηρίσει την κατάσταση στις κατεχόμενες παλαιστινιακές περιοχές «απαρτχάιντ», αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιεί τον όρο η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Βία των εποίκων
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι ισραηλινές αρχές έχουν υιοθετήσει «δύο ξεχωριστά καθεστώτα νόμων και πολιτικών για τους Ισραηλινούς εποίκους και τους Παλαιστίνιους που ζουν στη Δυτική Όχθη, γεγονός που οδηγεί στην άνιση αντιμετώπισή τους σε πολλά κρίσιμα ζητήματα».
«Οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να υφίστανται μαζικές κατασχέσεις γαιών και στέρηση της πρόσβασης σε πόρους», αποκαλύπτει η έκθεση, επισημαίνοντας ότι αυτή η κατάσταση οδηγεί κυρίως «στην αποστέρηση της γης και των σπιτιών τους».
Ο Τουρκ ζητεί από το Ισραήλ να «καταργήσει όλους τους νόμους, τις πολιτικές και τις πρακτικές που διαιωνίζουν τις συστηματικές διακρίσεις εις βάρος των Παλαιστινίων που βασίζεται στη φυλή, τη θρησκεία ή την εθνοτική καταγωγή».
Οι διακρίσεις αυτές επιδεινώνονται από την εντατικοποίηση της βίας των εποίκων, σε πολλές περιπτώσεις με «τη συγκατάθεση, τη στήριξη και τη συμμετοχή των ισραηλινών δυνάμεων ασφαλείας», σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία.
Το Ισραήλ έχει υπό την κατοχή του τη Δυτική Όχθη από το 1967. Εκτός της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, την οποία κατέχει και έχει προσαρτήσει το Ισραήλ, περισσότεροι από 500.000 Ισραηλινοί ζουν σήμερα σε οικισμούς στη Δυτική Όχθη που θεωρούνται παράνομοι από τον ΟΗΕ με βάση το διεθνές δίκαιο ανάμεσα σε 3 εκατομμύρια Παλαιστίνιους.
Από την έναρξη της γενοκτονίας στη Λωρίδα της Γάζας οι ισραηλινές δυνάμεις και Ισραηλινοί έποικοι έχουν σκοτώσει περισσότερους από 1.000 Παλαιστίνιους – μαχητές αλλά και αμάχους– στη Δυτική Όχθη, σύμφωνα με καταμέτρηση του AFP που βασίστηκε στα επίσημα ισραηλινά στοιχεία. Την ίδια περίοδο στο έδαφος αυτό σκοτώθηκαν 44 Ισραηλινοί –στρατιώτες και άμαχοι.
«Σχεδόν πλήρης ατιμωρησία»
Μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα οι ισραηλινές αρχές έχουν επίσης «αυξήσει τη χρήση της παράνομης βίας, των αυθαίρετων κρατήσεων και των βασανιστηρίων», τονίζει η έκθεση.
Καταγγέλλει εξάλλου «την πρωτοφανή επιδείνωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» στη Δυτική Όχθη, κάνοντας λόγο για ενίσχυση «της καταστολής της κοινωνίας των πολιτών» και για «υπερβολικούς περιορισμούς στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης».
Η έκθεση υπογραμμίζει επίσης τη γρήγορη εξάπλωση των ισραηλινών οικισμών, την ώρα που οι Παλαιστίνιοι σκοτώνονται «με σχεδόν πλήρη ατιμωρησία».
Για τους περισσότερους από 1.500 Παλαιστίνιους που σκοτώθηκαν από τις αρχές του 2017 ως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025 στη Δυτική Όχθη οι ισραηλινές αρχές έχουν ξεκινήσει μόλις 112 έρευνες, οι οποίες έχουν καταλήξει μόνο σε μία καταδίκη, σημειώνει η έκθεση.
Οι συντάκτες της έκθεσης εντόπισαν «εύλογους λόγους να πιστεύει κανείς ότι αυτός (…) ο διαχωρισμός και αυτή η υποταγή προορίζονται να είναι μόνιμοι», με στόχο τη διατήρηση ενός συστήματος «καταπίεσης» και «κυριαρχίας επί των Παλαιστινίων».