Οι αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν έχουν ήδη οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου σε υψηλό έξι μηνών. Οι πετρελαιαγορές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις που θα μπορούσαν να διαταράξουν την παραγωγή αργού στο Ιράν ή να ωθήσει την Τεχεράνη να αποκλείσει τα στενά του Ορμούζ, κρίσιμη ναυτιλιακή οδό που χρησιμοποιείται από μεγάλους εξαγωγείς ενέργειας της περιοχής.
Μια επίθεση – ή μια κίνηση του Ιράν να περιορίσει την πρόσβαση στο Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου διακινείται περίπου το ένα τέταρτο του πετρελαίου παγκοσμίως θα μπορούσε να έχει συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου.
Πόσο σημαντική είναι η πετρελαϊκή βιομηχανία του Ιράν;
Η ισχύς του Ιράν έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια λόγω των παρατεταμένων κυρώσεων και των περιορισμένων ξένων επενδύσεων αναφέρει δημοσίευμα του Bloomberg. Συνολικά, η χώρα αντιπροσωπεύει περίπου το 3% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, παράγοντας περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Το Ιράν άρχισε να αναπτύσσει την πετρελαϊκή του βιομηχανία στις αρχές του 20ού αιώνα, υπό την εποπτεία της βρετανικής κυβέρνησης που επιθυμούσε να εξασφαλίσει αξιόπιστες προμήθειες.
Δεκαετίες αργότερα, έγινε ιδρυτικό μέλος του ΟΠΕΚ και αναδείχθηκε στον δεύτερο μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου της ομάδας. Στο αποκορύφωμά του στα μέσα της δεκαετίας του 1970, το Ιράν συγκαταλεγόταν μεταξύ των σημαντικότερων προμηθευτών πετρελαίου στον κόσμο, υπεύθυνο για το περισσότερο από το 10% της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου.
Η επανάσταση και η εκδίωξη ξένων εταιρειών
Η ηγεμονία του διαλύθηκε μετά την ιρανική επανάσταση του 1979, όταν το νέο καθεστώς εξεδίωξε τις ξένες εταιρείες από την πετρελαϊκή βιομηχανία, περιορίζοντας τις επενδύσεις και την παροχή τεχνογνωσίας από το εξωτερικό. Η παραγωγή αργού της χώρας κατέρρευσε και δεν έφθασε ποτέ ξανά σε υψηλά επίπεδα.
Η Ισλαμική Δημοκρατία αύξησε τις εξαγωγές μετά το τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, για να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρείες επιδίωξαν να επανεισέλθουν στον κλάδο. Αλλά οι προσπάθειες κατέρρευσαν το 2018, όταν η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ αποσύρθηκε από την πυρηνική συμφωνία του Ιράν και επέβαλε εκ νέου κυρώσεις.
Σήμερα, το Ιράν είναι ο τέταρτος παραγωγός πετρελαίου εντός του ΟΠΕΚ, πίσω από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ιανουαρίου.
Ποιος αγοράζει το πετρέλαιο του Ιράν;
Λόγω των διεθνών κυρώσεων, το Ιράν βασίζεται πλέον στην Κίνα για το 90% περίπου των εξαγωγών του αργού πετρελαίου, το οποίο πωλείται σε ανεξάρτητα διυλιστήρια με μεγάλη έκπτωση.
Ενώ τα επίσημα τελωνειακά στοιχεία δείχνουν ότι η Κίνα δεν έχει εισάγει ιρανικό αργό από τα μέσα του 2022, τα βαρέλια αποστέλλονται μέσω αδιαφανών εμπορικών δικτύων και ενός σκιώδους στόλου
Οι ροές έφτασαν σχεδόν τα 1,25 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Ιανουάριο, σε σύγκριση με 898.000 ένα χρόνο νωρίτερα, όπως δείχνουν τα στοιχεία από την εταιρεία ανάλυσης και παρακολούθησης πλοίων Kpler Ltd.
Άλλη χώρα που συνέχισε να αγοράζουν ιρανικά φορτία είναι η Συρία.
Πώς θα μπορούσε μια νέα σύγκρουση να επηρεάσει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου;
Ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής του Ιράν – έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως – πηγαίνει σε κινεζικά διυλιστήρια, τα οποία θα αναγκαστούν να αναζητήσουν εναλλακτικές προμήθειες σε περίπτωση που υπάρξει εκτεταμένη διακοπή της παραγωγής.
Αλλά ο μεγαλύτερος κίνδυνος έγκειται στην απειλή για τα Στενά του Ορμούζ, τη ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου, μέσω του οποίου η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα ΗΑΕ και το Κατάρ μεταφέρουν μεγάλο μέρος του αργού τους.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό το Στενό του Ορμούζ;
Το Στενό του Ορμούζ είναι ο στενός υδάτινος δρόμος που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα. Η ιρανική κυβέρνηση δήλωσε στο παρελθόν ότι έχει τη δυνατότητα να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό σε περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, αν και δεν έχει καταφέρει ακόμη να κλείσει αποτελεσματικά τη δίοδο.
Εάν κατάφερνε να διακόψει τη λειτουργία της νευραλγικής αυτής διόδου θα κινδύνευαν οι μεταφορές πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και υγραερίου από το Ιράκ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Περίπου 16,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διοχετεύονται μέσω του στενού, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους των εξαγωγών του Ιράν.
Η Σαουδική Αραβία πραγματοποιεί τις μεγαλύτερες εξαγωγές, περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αλλά μπορεί να εκτρέψει τα φορτία χρησιμοποιώντας έναν αγωγό 746 μιλίων που διασχίζει το βασίλειο από τα ανατολικά προς τα δυτικά προς ένα λιμάνι στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου το πετρέλαιο φορτώνεται σε πλοία για τη μετέπειτα μεταφορά του.
Τα ΗΑΕ μπορούν επίσης να παρακάμψουν αυτό το εμπόδιο μεταφέροντας τα 1,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μέσω ενός αγωγού που καταλήγει στον Κόλπο του Ομάν.
Ένα κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ θα διέκοπτε πιθανότατα τις ροές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Ασία. Τον Ιούνιο, όταν οι εντάσεις στην περιοχή κλιμακώθηκαν κατά τη διάρκεια της 12ήμερης σύγκρουσης μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν, η τιμή αναφοράς για ένα υπερδεξαμενόπλοιο που μετέφερε 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού από τη Μέση Ανατολή στην Κίνα αυξήθηκε κατά πολύ.
Πόσο σημαντικό είναι το πετρέλαιο για την οικονομία του Ιράν;
Οι εξαγωγές πετρελαίου παραμένουν κεντρικός πυλώνας της ιρανικής οικονομίας, παρά τις πολυετείς προσπάθειες για τη μείωση της εξάρτησης από το αργό πετρέλαιο και τη διαφοροποίηση προς τη βαριά βιομηχανία της , την κλωστοϋφαντουργία και τα ορυχεία.
Η πετρελαϊκή βιομηχανία συνέβαλε κατά περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες στην αύξηση του ΑΕΠ του Ιράν το 2023 – ένα έτος κατά το οποίο η οικονομία αναπτύχθηκε κατά περίπου 5% – γεγονός που υπογραμμίζει πόσο πολύ το πετρέλαιο οδήγησε στην οικονομική μεγέθυνση του Ιράν. Ενώ οι κυρώσεις έχουν αναγκάσει το Ιράν να πουλάει το πετρέλαιό του με μεγάλες εκπτώσεις σε σχέση με τα διεθνή σημεία αναφοράς προκειμένου να προσελκύσει αγοραστές, η χώρα εξακολούθησε να κερδίζει περίπου 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα μόνο τον Νοέμβριο, με βάση υπολογισμούς του Bloomberg που βασίστηκαν σε εκπτωτικές τιμές ύψους 45 δολαρίων το βαρέλι, μετρώντας τα έξοδα μεταφοράς και άλλες δαπάνες.
Παρόλα αυτά, τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο θα μπορούσαν να υποστούν περαιτέρω πίεση εάν η εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» του Τραμπ αποτρέψει τους Κινέζους αγοραστές. Τα κέρδη θα αντιμετωπίσουν πρόσθετη πίεση εάν η κυβέρνηση του Ιράν μειώσει τις τιμές για να ανταγωνιστεί το ρωσικό αργό με μεγάλες εκπτώσεις.
naftemporiki.gr