Σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, οι Ιρανοί έχουν μια μοναδική ευκαιρία. «Η ώρα της ελευθερίας σας πλησιάζει», δήλωσε, καθώς αμερικανικά και ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη σφυροκοπούσαν ιρανικές πόλεις και τις εγκαταστάσεις του ανώτατου ηγέτη της χώρας. «Όταν τελειώσουμε, πάρτε στα χέρια σας τη διακυβέρνησή σας. Θα είναι δική σας για να την πάρετε. Αυτή θα είναι πιθανότατα η μόνη σας ευκαιρία για πολλές γενιές».
Τα σχόλια του Τραμπ κατέστησαν σαφές ότι η Αμερική επιδιώκει την αλλαγή καθεστώτος.
Ο πληθυσμός της χώρας, άλλωστε, είναι σαφές ότι έχει απαυδήσει με την Ισλαμική Δημοκρατία. Κατά την τελευταία δεκαετία, οι Ιρανοί έχουν επανειλημμένα οργανώσει μαζικές διαδηλώσεις κατά του καθεστώτος. Οι διαμαρτυρίες βέβαια εξαλείφονταν απλώς επειδή η κυβέρνηση απαντούσε με φρικτή βία. Τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο, εκατοντάδες χιλιάδες Ιρανοί πέρασαν εβδομάδες διαδηλώνοντας – μέχρι που οι Ιρανοί αξιωματούχοι ασφαλείας πυροβόλησαν και σκότωσαν χιλιάδες από αυτούς.
Ο Τραμπ στοιχηματίζει αλλά οι ειδικοί είναι σκεπτικοί
Αλλά τώρα, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να στοιχηματίζει ότι ο ιρανικός λαός θα αναλάβει σύντομα τη διαδικασία για τη μεταβολή του καθεστώτος, θα ξαναρχίσει τις διαμαρτυρίες και θα καθαιρέσει με επιτυχία μια πολύ αποδυναμωμένη κυβέρνηση.
Ο Daniel Block, συντάκτης στο Foreign Affairs μίλησε με πολιτικούς επιστήμονες και Ιρανούς εμπειρογνώμονες, για λογαριασμό του Politico οι οποίοι θα ήθελαν να δουν τη «δύναμη του λαού» να φέρνει νέα ηγεσία στην Τεχεράνη. Αλλά εξέφρασαν επίσης τον βαθύ σκεπτικισμό τους για το κατά πόσο η καταιγίδα των αεροπορικών πληγμάτων θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια επιτυχημένη εξέγερση.
Κακή προϊστορία
Οι εναέριες επιχειρήσεις, όπως είπαν έχουν κακή προιστορία στο να υποδαυλίζουν την αλλαγή καθεστώτος σε οποιοδήποτε κράτος. Δεύτερον, το Ιράν διαθέτει ισχυρά κατασταλτικά όργανα με μεγάλη εμπειρία στην πάταξη των λαϊκών αναταραχών. Επιπλέον, η διοίκηση του Ιράν αναμένει -και προετοιμάζεται για- αμερικανικές επιθέσεις εδώ και δεκαετίες.
Και ακόμη και αν η Ουάσινγκτον καταφέρει να σπάσει ή να αποσυντονίσει επιτυχώς την Ισλαμική Δημοκρατία, οι εξαντλημένοι και σοκαρισμένοι Ιρανοί μπορεί να είναι πολύ φοβισμένοι ή απλώς επικεντρωμένοι στην επιβίωσή τους για να πλημμυρίσουν τους δρόμους. Επίσης η αντιπολίτευση της χώρας παραμένει αδύναμη και είναι ως γνωστόν κατακερματισμένη.
Οι Ιρανοί, βέβαια, επιθυμούν απεγνωσμένα ένα καλύτερο μέλλον και ήταν πρόθυμοι να διαμαρτυρηθούν υπό πολύ δύσκολες συνθήκες. Επομένως, είναι πιθανό να επιτύχουν εκεί που άλλοι πληθυσμοί δεν τα κατάφεραν. Αλλά η ιστορία δείχνει ότι οι περισσότεροι από τους πολίτες της χώρας δεν θα λάβουν υπόψη τους το κάλεσμα του Τραμπ, και ότι ακόμη και αν το κάνουν, θα δυσκολευτούν να κερδίσουν.
Ιράκ και Σαντάμ Χουσεΐν
Τον Φεβρουάριο του 1991, ενώ ο αμερικανικός στρατός κατέστρεφε τις ιρακινές ένοπλες δυνάμεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους απηύθυνε έκκληση στον ιρακινό λαό «να πάρει την κατάσταση στα χέρια του και να αναγκάσει τον δικτάτορα Σαντάμ Χουσεΐν να παραιτηθεί». Δεν αντέδρασαν αμέσως. Μόλις η Αμερική σταμάτησε τους βομβαρδισμούς, χιλιάδες Κούρδοι και Σιίτες σε όλη τη χώρα ξεσηκώθηκαν εναντίον της σουνιτικής κυβέρνησης, ελπίζοντας ότι το ταλαιπωρημένο καθεστώς και ο αποδυναμωμένος στρατός του Σαντάμ θα μπορούσε τελικά να νικηθεί
Αυτό δεν έγινε. Αντιθέτως, μετά την έναρξη των διαδηλώσεων, οι δυνάμεις του Σαντάμ ανέπτυξαν ελικόπτερα, πυροβολικό και χερσαία στρατεύματα. Στη συνέχεια έσφαξαν πάνω από 50.000 Ιρακινούς σε λιγότερο από πέντε εβδομάδες. Η εξέγερση καταπνίγηκε και ο Σαντάμ διατήρησε την εξουσία για άλλα 12 χρόνια.
Βόρεια Κορέα και Βόρειο Βιετνάμ
Η εμπειρία του Ιράκ είναι, δυστυχώς, χαρακτηριστική για το τι συμβαίνει όταν οι πρόεδροι έχουν προσπαθήσει στο παρελθόν να χρησιμοποιήσουν εναέρια δύναμη πυρός για να αλλάξουν κυβερνήσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέστρεψαν το 90% της ηλεκτροπαραγωγής της Βόρειας Κορέας κατά τη διάρκεια του πολέμου της Κορέας με την ελπίδα ότι αυτό θα βοηθούσε στην ανατροπή του Κιμ Ιλ Σουνγκ. Δεν το κατάφερε.
Η Ουάσινγκτον βύθισε το Βόρειο Βιετνάμ στο σκοτάδι κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ. Και αυτό απέτυχε.
Σερβία και Μιλόσεβιτς
Ακόμα και ο βομβαρδισμός της μικροσκοπικής Σερβίας από τον Μπιλ Κλίντον το 1998 δεν έδωσε χώρο στο κίνημα της αντιπολίτευσης να διώξει τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς από την εξουσία. Χρειάστηκαν άλλοι 16 μήνες, και μια νοθεία στις εκλογές, για να αναγκαστεί να εγκαταλείψει το αξίωμά του.
«Οι βομβαρδισμοί δεν οδήγησαν ποτέ τους ανθρώπους να βγουν στους δρόμους»
«Ποτέ», απάντησε ο Ρόμπερτ Πέιπ, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο που μελετά την αεροπορική ισχύ και την αλλαγή καθεστώτων, όταν ρωτήθηκε αν αυτό που κάνει η Ουάσινγκτον στο Ιράν έχει πετύχει αλλού.
«Οι βομβαρδισμοί δεν οδήγησαν ποτέ τους ανθρώπους να βγουν στους δρόμους και να ανατρέψουν τον ηγέτη τους».
Πώς θα αντιδρούσαν οι Αμερικανοί σε τέτοια περίπτωση;
Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους η αεροπορική ισχύς έχει τέτοια αποτέλεσματα. Ο πρώτος, όπως είπε, είναι επειδή οι βομβαρδισμοί συχνά ωθούν τους πολίτες να στραφούν εναντίον της εγχώριας αντιπολίτευσης – ανεξάρτητα από το πόσο μισούν τον ηγέτη. «Ακόμα και η υπόνοια ότι τάσσεσαι στο πλευρό του κράτους που επιτίθεται, χρησιμοποιείται από τους αντιπάλους για να σε μαχαιρώσουν πισώπλατα».
Πώς θα αντιδρούσαν οι Αμερικανοί αν το Ιράν σκότωνε τον Τραμπ και στη συνέχεια ενθάρρυνε τους υποστηρικτές του Δημοκρατικού Κόμματος να καταλάβουν την εξουσία;
Επειδή δεν σας αρέσουν οι ηγέτες της χώρας σας, δεν σημαίνει ότι θέλετε να συνταχθείτε με τον εξωτερικό εχθρό που τους καθαιρεί.
«Πρέπει να έχεις στρατεύματα στο έδαφος»
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι οι βομβαρδισμοί από μόνοι τους σπάνια αποδεκατίζουν πλήρως την κατασταλτική ικανότητα μιας κυβέρνησης. «Για να διασώσεις τους διαδηλωτές που τάσσονται υπέρ της δημοκρατίας, πρέπει να βρίσκεσαι ακριβώς εκεί», σημείωσε
«Πρέπει να έχεις στρατεύματα στο έδαφος».
Στο Ιράν, και τα δύο μαθήματα έχουν αξία. Οι αναλυτές για το Ιράν συζητούν συχνά κατά πόσον οι εξωτερικές επιθέσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν ένα φαινόμενο συσπείρωσης γύρω από την «σημαία», δεδομένου του πόσο αντιδημοφιλής είναι η κυβέρνηση. Οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι οι αντιδράσεις θα ποικίλλουν.
Εθνικιστές και επιφυλακτικοί απέναντι στις διεθνείς παρεμβάσεις
Αλλά οι Ιρανοί είναι γνωστό ότι είναι αρκετά εθνικιστές, κουρασμένοι και επιφυλακτικοί απέναντι στις διεθνείς παρεμβάσεις. Ως αποτέλεσμα, οι εμπειρογνώμονες δήλωσαν ότι ακόμη και πολλοί Ιρανοί που απεχθάνονται τον Χαμενεΐ δεν θα θέλουν να κάνουν αυτό που τους ζητά η Αμερική – ειδικά με δεδομένη την αύξηση των απωλειών μεταξύ των αμάχων από τις αμερικανικές επιθέσεις.
Σίγουρα, δεν θα νιώσουν όλοι άσχημα. «Υπάρχουν εκείνοι που, μόνο και μόνο από καθαρή απελπισία, ήλπιζαν σε μια στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group. Αυτοί μπορεί να βγουν στους δρόμους, όπως τους ζήτησε ο Τραμπ. Το ίδιο θα μπορούσαν να κάνουν και κάποιοι δυσαρεστημένοι με τις επιθέσεις που όομως θέλουν μια νέα κυβέρνηση.
Το δεύτερο πρόβλημα: Οι δυνάμεις καταστολής μπορεί να τους «θερίσουν»
Ωστόσο, θα μπορούσαν να προσκρούσουν στο δεύτερο πρόβλημα: τις σημαντικές δυνατότητες του καθεστώτος. Το ιρανικό κράτος διαθέτει πολλαπλούς θεσμούς που είναι ικανοί να «θερίσουν» διαδηλωτές. Διαθέτει μεγάλα αποθέματα όπλων τα οποία έχει απλώσει σε όλη τη χώρα, εν μέρει επειδή περίμενε τα χτυπήματα των ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι όσο μακριά κι αν φτάσουν η Αμερική και το Ισραήλ ρίχνοντας βόμβες, θα δυσκολευτούν να ευνουχίσουν πραγματικά τις δυνάμεις ασφαλείας του.
Ανοργάνωτη, αδύναμη και διχασμένη η αντιπολίτευση
Υπάρχει ένα τελευταίο εμπόδιο για μια λαϊκή επανάσταση: Η αντιπολίτευση του Ιράν είναι ανοργάνωτη, αδύναμη και διχασμένη.
Η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να έχει αποτύχει παταγωδώς στο να προσφέρει στο λαό της μια λειτουργική οικονομία και ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο, αλλά ήταν πολύ αποτελεσματική στο να φυλακίζει τους αντιπάλους της.
Η χώρα έχει μια πολιτικά ενεργή ομογένεια, που όμως μαστίζεται από εσωτερικές διαμάχες -ιδιαίτερα μεταξύ εκείνων που θέλουν τον πρώην Ιρανό πρίγκιπα διάδοχο του θρόνου Ρεζά Παχλαβί να αναλάβει τον έλεγχο της χώρας και εκείνων που αντιτίθενται σε αυτόν.
Ως αποτέλεσμα, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης θα δυσκολευτούν να συντονιστούν και στη συνέχεια να κατατροπώσουν τους όποιους θεσμούς του καθεστώτος εξακολουθούν να υπάρχουν.
…και η περίπτωση του Καντάφι
Μπορεί οι αεροπορικές βομβαρδιστικές εκστρατείες να μην έχουν υποκινήσει ποτέ μια επιτυχημένη εξέγερση, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ξένη αεροπορική δύναμη βοήθησε στην ανατροπή ενός δικτάτορα. Στη Λιβύη, το ΝΑΤΟ άρχισε να πλήττει τις δυνάμεις του Μουαμάρ αλ Καντάφι αφότου αυτός άρχισε να κακοποιεί βάναυσα τον λαό του. Αυτό αποδείχθηκε κρίσιμο. Περίπου έξι μήνες μετά την έναρξη της εκστρατείας, οι δυνάμεις των ανταρτών εκδίωξαν την κυβέρνηση από την εξουσία.
Αυτές οι δυνάμεις των ανταρτών υπήρχαν πριν αρχίσουν οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ. Αλλά είναι ένα αισιόδοξο το προηγούμενο για όσους ελπίζουν ότι η τωρινή εκστρατεία θα ρίξει την Ισλαμική Δημοκρατία.
naftemporiki.gr
Δείτε όλες τις εξελίξεις λεπτό προς λεπτό