Πλαφόν στο κόστος και «τέλος» στα ψιλά γράμματα επιχειρεί να βάλει το Υπουργείο Ανάπτυξης προωθώντας παρεμβάσεις για περισσότερη διαφάνεια στις πιστώσεις, με ανώτατο όριο στο συνολικό ποσό αποπληρωμής, αυστηρότερους κανόνες ενημέρωσης και ψηφιακό δικαίωμα υπαναχώρησης στις εξ αποστάσεως συμβάσεις.
Με στόχο να περιοριστούν πρακτικές που επιβαρύνουν και συχνά αιφνιδιάζουν τους δανειολήπτες, το Υπουργείο Ανάπτυξης προωθεί νέο θεσμικό πλαίσιο για την καταναλωτική πίστη. Το νέο καθεστώς αφορά καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες, μικροπιστώσεις και προϊόντα τύπου «Buy Now – Pay Later», επιχειρώντας να βάλει σαφέστερους κανόνες σε μια αγορά που έχει αλλάξει ριζικά λόγω της ψηφιοποίησης και της ταχείας εξάπλωσης των online χρηματοδοτήσεων.
Οι παρεμβάσεις αφορούν συμβάσεις πίστωσης χωρίς εμπράγματη εξασφάλιση, με πεδίο εφαρμογής έως 100.000 ευρώ, καθώς και ορισμένες χρηματοδοτήσεις άνω των 100.000 ευρώ όταν αυτές συνδέονται με ανακαίνιση κατοικίας. Παράλληλα, καταργείται το κατώτατο όριο των 200 ευρώ, ώστε να υπάγονται πλέον στο πλαίσιο και πολύ μικρές πιστώσεις που έως σήμερα έμεναν ουσιαστικά εκτός των ειδικών κανόνων προστασίας.
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται η θέσπιση πλαφόν στο συνολικό ποσό που θα μπορεί να κληθεί να επιστρέψει ο καταναλωτής. Με βάση το σχεδιασμό, το συνολικό κόστος της πίστωσης δεν θα μπορεί να υπερβαίνει κατά 30% έως 50% το αρχικό κεφάλαιο, με το ακριβές ποσοστό να καθορίζεται τελικά με απόφαση του υπουργού Ανάπτυξης, έπειτα από γνώμη της Τράπεζας της Ελλάδος. Η πρόβλεψη αυτή φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως φρένο στην υπερχρέωση και να περιορίσει περιπτώσεις όπου το τελικό ποσό αποπληρωμής διογκώνεται δυσανάλογα σε σχέση με το αρχικό δάνειο.
Ποια δάνεια επηρεάζονται
Το νέο πλαίσιο καλύπτει ένα ευρύ φάσμα προϊόντων, όπως καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες, πίστωση που παρέχεται από εμπόρους, λύσεις «Buy Now – Pay Later», leasing με δικαίωμα εξαγοράς, αλλά και επισκευαστικά ή ανακαινιστικά δάνεια χωρίς εμπράγματη ασφάλεια. Η διεύρυνση αυτή αντανακλά την ανάγκη προσαρμογής της νομοθεσίας στη νέα πραγματικότητα των ψηφιακών συναλλαγών και των υβριδικών πιστωτικών προϊόντων που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προσυμβατική ενημέρωση. Το νομοσχέδιο προβλέπει πληρέστερο τυποποιημένο έντυπο, στο οποίο θα αποτυπώνονται με σαφήνεια οι βασικοί όροι, οι υποχρεώσεις του δανειολήπτη και το πραγματικό κόστος του δανείου. Παράλληλα, σε κάθε διαφήμιση για καταναλωτική πίστη θα πρέπει να εμφανίζεται υποχρεωτικά προειδοποίηση του τύπου: «Προσοχή! Ο δανεισμός χρημάτων κοστίζει χρήματα», ώστε ο καταναλωτής να έχει εξαρχής ξεκάθαρη εικόνα ότι η χρηματοδότηση δεν είναι ουδέτερη ή ανέξοδη επιλογή.
Πέρα από το στάδιο πριν από τη σύναψη της σύμβασης, το νέο πλαίσιο ενισχύει και την προστασία όταν αρχίζουν να εμφανίζονται καθυστερήσεις. Εφόσον ο οφειλέτης υπερβεί τρεις συνεχόμενες περιόδους καθυστέρησης, ο πιστωτής θα υποχρεούται να τον ενημερώνει για τη δυνατότητα προσφυγής σε δωρεάν συμβουλευτικές υπηρεσίες, είτε μέσω της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή είτε μέσω ενώσεων καταναλωτών. Στόχος είναι η έγκαιρη παρέμβαση πριν η οφειλή καταστεί μη διαχειρίσιμη.
Σημαντικές αλλαγές έρχονται και στις συμβάσεις που συνάπτονται αποκλειστικά εξ αποστάσεως, μέσω εφαρμογών, web banking ή ψηφιακών πλατφορμών. Στις περιπτώσεις αυτές ενισχύονται οι κανόνες πληροφόρησης, ενώ καθιερώνεται πλήρως ψηφιακή διαδικασία από την αίτηση έως την έγκριση, υπό αυστηρότερους όρους διαφάνειας. Ειδικά για προϊόντα τύπου BNPL, η υποχρέωση σαφούς ενημέρωσης για το συνολικό κόστος, τις δόσεις και τις προθεσμίες πληρωμής αποκτά κεντρική σημασία, καθώς πρόκειται για ένα μοντέλο που συχνά εμφανίζεται στον καταναλωτή ως «εύκολη» ή σχεδόν αόρατη μορφή δανεισμού.
Στο ίδιο πλαίσιο, το υπουργείο βάζει στο στόχαστρο και τα λεγόμενα «dark patterns», δηλαδή ψηφιακές πρακτικές που μπορούν να επηρεάσουν παραπλανητικά τη συμπεριφορά του χρήστη. Σε αυτές περιλαμβάνονται προεπιλεγμένα κουτάκια αποδοχής πρόσθετων χρεώσεων, κρυφές ή δυσδιάκριτες επιβαρύνσεις, αλλά και τεχνητή πίεση χρόνου με μηνύματα που ωθούν σε βιαστική απόφαση. Η παρέμβαση αυτή συνδέεται άμεσα με τη γενικότερη ευρωπαϊκή προσπάθεια να ελεγχθούν οι αθέμιτες πρακτικές στις online χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.
Ξεχωριστή πρόβλεψη αποτελεί και το «ψηφιακό κουμπί υπαναχώρησης». Για συμβάσεις πίστωσης που συνάπτονται εξ αποστάσεως, ο καταναλωτής θα έχει τη δυνατότητα άμεσης και απλής ακύρωσης μέσω ευδιάκριτης ψηφιακής επιλογής, χωρίς πολύπλοκες πρόσθετες διαδικασίες. Η λογική της ρύθμισης είναι ότι, εφόσον μια σύμβαση μπορεί να συναφθεί με λίγα κλικ, αντίστοιχα απλή πρέπει να είναι και η αποχώρηση από αυτήν.
Συνολικά, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο επιχειρεί να ενισχύσει την προστασία του καταναλωτή: λιγότερα ψιλά γράμματα, καθαρότερη ενημέρωση, όρια στις χρεώσεις, αυστηρότεροι κανόνες στις ψηφιακές πωλήσεις και περισσότερα εργαλεία αντίδρασης για τον δανειολήπτη.