Του Paul Iddon
Τα συστήματα αεράμυνας του ΝΑΤΟ αναχαίτισαν τη Δευτέρα έναν βαλλιστικό πύραυλο πάνω από τον τουρκικό εναέριο χώρο, για τέταρτη φορά από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ – Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Το περιστατικό ήταν ακόμη μία απόδειξη πως η Τουρκία εξαρτάται από τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ για την αντι-βαλλιστική άμυνά της.
“Ένας βαλλιστικός πύραυλος, που διαπιστώθηκε ότι εκτοξεύθηκε από το Ιράν και εισήλθε στον τουρκικό εναέριο χώρο, εξουδετερώθηκε από τα μέσα αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας του ΝΑΤΟ που έχουν αναπτυχθεί στην Ανατολική Μεσόγειο”, σημείωσε το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας σε ανακοίνωσή του, όπως μετέδωσε το τουρκικό πρακτορείο Anadolu.
Οι ΝΑΤΟϊκοί σύμμαχοι είχαν αναχαιτίσει βαλλιστικούς πυραύλους που στόχευαν την Τουρκία στις 4, 9 και 13 Μαρτίου. Όλοι αυτοί οι πύραυλοι προέρχονταν από το Ιράν. Επισήμως η Τεχεράνη αρνείται ότι έβαλε στο στόχαστρο τη γειτονική της χώρα. Στη νοτιοανατολική Τουρκία βρίσκεται η τεράστια αεροπορική βάση Ιντσιρλίκ και ο ΝΑΤΟϊκός σταθμός ραντάρ Κιουρετσίκ.
Σύμφωνα με το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας, τα αμυντικά συστήματα του ΝΑΤΟ που αναχαίτισαν τον πύραυλο είχαν τη βάση τους στην Ανατολική Μεσόγειο. Το Business Insider μετέδωσε ότι τα αμερικανικά αντιτορπιλικά που βρίσκονται στην περιοχή έχουν υπερασπιστεί στην πράξη τον τουρκικό εναέριο χώρο από τις βαλλιστικές απειλές χρησιμοποιώντας τα ακριβά αντιαεροπορικά τους SM-3, τα οποία, όπως σημείωσε, κοστίζουν από 10 έως 28 εκατ. δολάρια έκαστο.
Εκτός από την αμυντική κάλυψη δια θαλάσσης, η Τουρκία βασίζεται στους συμμάχους της και για την αμυντική της κάλυψη από ξηράς έναντι βαλλιστικών πυραύλων. Το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας ανακοίνωσε στις 18 Μαρτίου ότι το ΝΑΤΟ ενισχύει την αεράμυνά της με την ανάπτυξη μιας ακόμη συστοιχίας MIM-104 Patriot στην επαρχία των Αδάνων, στη νοτιοανατολική Τουρκία, όπου ήδη έχει αναπτυχθεί ένα ισπανικό σύστημα αεράμυνας. Ο εκπρόσωπος του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας σημείωσε ότι η ανάπτυξη αυτή έγινε “επιπλέον των μέτρων που έχουν ληφθεί σε εθνικό επίπεδο για την ασφάλεια του εναέριου χώρου και των πολιτών μας”.
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, επίσης κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, η Τουρκία δεν αγόρασε ποτέ Patriot, αν και είχε από καιρό την επιλογή να το κάνει ή να αγοράσει άλλα προηγμένα αμερικανικά συστήματα.
Η εξάρτηση της Τουρκίας από τους συμμάχους για την ανάπτυξη Patriot εν καιρώ περιφερειακών κρίσεων δεν είναι νέα ιστορία. Τον Ιανουάριο του 1991, συστοιχίες Patriot αναπτύχθηκαν στη νοτιοανατολική Τουρκία για την άμυνα κατά των βαλλιστικών πυραύλων Scud-B που διέθετε το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν στον Πόλεμο του Περσικού Κόλπου. Δεκατρία χρόνια μετά, η Ολλανδία ανέπτυξε μια συστοιχία Patriot για να ενισχύσει την τουρκική άμυνα κατά την αγγλο-αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003, κατά την οποία ανατράπηκετο καθεστώς του Χουσεΐν.
Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Συρία τη δεκαετία του 2010, οι σύμμαχοι της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ ανέπτυξαν συστήματα Patriot, καθώς τα νότια σύνορά της χώρας περνούσαν περιστασιακά συριακοί πύραυλοι Scud που αστοχούσαν και προσγειώνονταν στην τουρκική επικράτεια.
Η Τουρκία διαθέτει και άλλα μέσα για την αεράμυνα της. Η πολεμική αεροπορία της διαθέτει τον τρίτο μεγαλύτερο στόλο μαχητικών F-16 στον κόσμο. Επιπλέον, πρόσφατα προχώρησε σε συμφωνία για την αγορά έως και 56 αεροσκαφών Eurofighter Typhoon, συμπεριλαμβανομένης της προηγμένης έκδοσης Tranche 4+.
Επί του έδαφος, η Τουρκία λαμβάνει μέτρα για την κατασκευή ενός εθνικού, ολοκληρωμένου συστήματος αεράμυνας, εξ ολοκλήρου από συστήματα εγχώριας κατασκευής, το οποίο ονομάζει “Ατσάλινο Θόλο”. Σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Anadolu την Παρασκευή, ο CEO της τουρκικής εταιρείας κατασκευής πυραύλων Roketsan, Murat Ikinci, εξήρε το έργο: “Μπορώ να πω ότι εργαζόμαστε ώστε να είναι σε θέση να καλύψει όλες τις ανάγκες αεράμυνας της χώρας μας”.
Ωστόσο, ο Ikinci δεν αναφέρθηκε στις αντιβαλλιστικές ικανότητες του “Ατσάλινου Θόλου”. Με τους πυραύλους εδάφους-αέρος Hisar και Siper και άλλα συστήματα, ο “Ατσάλινος Θόλος” θα είναι ικανός να αμυνθεί έναντι μιας ευρείας γκάμας αεροσκαφών, πυραύλων κρουζ και drones. Ωστόσο, ακόμη και το Siper, με την εμβέλειά του στα 62 μίλια, δεν μπορεί να αντικαταστήσει ένα σύστημα όπως ο Patriot PAC-3 στην αντιμετώπιση βαλλιστικών απειλών, πόσο μάλλον τους αμερικανούς THAAD ή τα ισραηλινά συστήματα Arrow 3.
Το πιο κοντινό σύστημα που διαθέτει η Τουρκία σε οποιοδήποτε από τα παραπάνω είναι οι ρωσικοί S-400. Η απόκτηση αυτών των συστημάτων από την Τουρκία το 2019 οδήγησε στην άμεση απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα για τα F-35 Joint Strike Fighter από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Άγκυρα δεν έθεσε ποτέ σε λειτουργία τους S-400 και δεν σχεδιάζει να τους χρησιμοποιήσει για να καλύψει το κενό στην αντιβαλλιστική άμυνα του “Ατσάλινου Θόλου”. Μετά την τρίτη αναχαίτιση βαλλιστικού πυραύλου στις 13 Μαρτίου, το Υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας διευκρίνισε ότι οι S-400 δεν χρησιμοποιήθηκαν, καθώς τα συστήματα του ΝΑΤΟ ήταν πιο κατάλληλα. Στη Ρωσία οι S-400 έχουν παρουσιάσει προβλήματα στην αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων κατά τον πόλεμο με την Ουκρανία.
Χωρίς σχέδια να ενσωματώσει τους S-400 στο “Ατσάλινο Θόλο”, ή και να τους θέσει σε ενεργό υπηρεσία ως αυτόνομο σύστημα, κανείς δεν ξέρει ποιον σκοπό θεωρεί η Άγκυρα ότι θα εξυπηρετήσει ποτέ το ρωσικό σύστημα. Τον Δεκέμβριο, το Bloomberg ανέφερε ότι η Τουρκία είχε ζητήσει από τη Ρωσία να παραλάβει πίσω τους πυραύλους, ώστε να μπορέσει να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35. Η Άγκυρα επιδιώκει να αγοράσει 40 F-35 για να αναβαθμίσει την πολεμική αεροπορία της, εάν τελικά επιτύχει την επανένταξή της. Η απαλλαγή από τους S-400, εφόσον τελικά υλοποιηθεί, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο στην Άγκυρα για να αγοράσει προηγμένα αμερικανικά συστήματα αεράμυνας, όπως Patriot οι ακόμα και THAAD στο μέλλον.
Μετά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, η Τουρκία αναβάθμισε και εκσυγχρόνισε τις Ένοπλες Δυνάμεις της, οι οποίες μέχρι τότε διέθεταν άρματα μάχης που χρονολογούνταν από τον Πόλεμο της Κορέας. Ο εν εξελίξει πόλεμος στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να αποδειχθεί αρκετά αποσταθεροποιητικός μακροπρόθεσμα, δίνοντας πάτημα στην Άγκυρα να ενισχύσει τις Ένοπλες Δυνάμεις της μέσω εγχώριων προγραμμάτων ανάπτυξης και απόκτησης ορισμένων από τα πιο προηγμένα συστήματα που μπορούν να της προσφέρουν οι σύμμαχοί της στο ΝΑΤΟ.