Το σχέδιο του Ιράν να επιβάλει ένα σύστημα διοδίων στα δεξαμενόπλοια που χρησιμοποιούν τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να διατηρήσει το κόστος μεταφοράς πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα για χρόνια.
Εν αναμονή του νέου γύρου ειρηνευτικών συνομιλιών μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, όλο και περισσότερες επιθέσεις σημειώνονται σε πετρελαιοφόρα πλοία στα Στενά του Ορμούζ, ενώ σε ισχύ παραμένει και ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών πλοίων μέσω αυτής της κρίσιμης εμπορικής οδού.
Το μέλλον του στενού αυτού θαλάσσιου διαύλου — όπως και οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν — βρίσκονται στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων, μετά τον de facto αποκλεισμό που επέβαλε η Τεχεράνη στη διέλευση δεξαμενόπλοιων πετρελαίου και φυσικού αερίου, εξέλιξη που οδήγησε σε άνοδο των τιμών ενέργειας.
Το σχέδιο της Τεχεράνης να διατηρήσει τον έλεγχο του περάσματος, επισημοποιώντας ένα σύστημα διοδίων με τέλος 2 εκατ. δολαρίων σε κάθε διερχόμενο δεξαμενόπλοιο, προκαλεί έντονες ανησυχίες ότι το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής το οποίο ενδέχεται να διατηρηθεί σε υψηλές τιμές για χρόνια.
Τι ζητά η Τεχεράνη από τις ναυτιλιακές εταιρείες;
Στο πλαίσιο του ειρηνευτικού της σχεδίου – 10 σημείων- η Τεχεράνη απαιτεί το Ιράν και το Ομάν να μπορούν να επιβάλλουν τέλος έως και 2 εκατ. δολάρια σε κάθε πλοίο που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, όπως γράφει ο Guardian. Το Ιράν υποστηρίζει ότι τα χρήματα αυτά θα χρησιμοποιηθούν για ανοικοδόμηση.
Η πρόταση ότι η ασφαλής διέλευση θα επιτρέπεται μόνο υπό ιρανικό στρατιωτικό έλεγχο έχει καταδικαστεί έντονα από την Ουάσινγκτον και οικονομικούς αναλυτές. Το σχέδιο αυτό, άλλωστε, δοκιμάστηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν απαιτούσε από τα πλοία να δηλώνουν το φορτίο, τον προορισμό και τον τελικό ιδιοκτήτη τους πριν πληρώσουν διόδιο τουλάχιστον 1 δολάριο ανά βαρέλι.
Για δεξαμενόπλοια που συνήθως μεταφέρουν περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια, το κόστος για μία διέλευση έφτανε τα 2 εκατ. δολάρια, πληρωτέα σε κινεζικά γιουάν ή σε κρυπτονόμισμα. Μετά την έγκριση, σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης συνόδευαν το πλοίο μέσω μιας στενής διαδρομής κοντά στις νότιες ακτές του Ιράν.
Μέχρι στιγμής, πλοία από τη Μαλαισία, την Κίνα, την Αίγυπτο, τη Νότια Κορέα και την Ινδία συγκαταλέγονται σε εκείνα που έχουν περάσει. Δεν είναι σαφές αν πλήρωσαν διόδια.
Είναι αυτό νόμιμο;
Το σύστημα αυτό έρχεται σε άμεση αντίθεση με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία προβλέπει το δικαίωμα ανεμπόδιστης διέλευσης από περισσότερα από 100 θαλάσσια στενά, συμπεριλαμβανομένων των Στενών του Ορμούζ.
Περίπου 170 χώρες και η ΕΕ έχουν επικυρώσει τη σύμβαση, η οποία θεωρείται γενικά εθιμικό διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ την έχουν επικυρώσει. Παρ’ όλα αυτά, οι ΗΠΑ έχουν ξεκαθαρίσει ότι αμφισβητούν το δικαίωμα του Ιράν να ελέγχει τα Στενά.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των κυρώσεων. Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα πολυεπίπεδο καθεστώς κυρώσεων από τη δεκαετία του 1970 — κυρίως από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο — γεγονός που καθιστά πρακτικά αδύνατη οποιαδήποτε πληρωμή προς τους Φρουρούς της Επανάστασης από μεγάλες δυτικές ναυτιλιακές εταιρείες.
Τι αντίκτυπο θα έχει στην αγορά;
Η επιβολή επιπλέον κόστους 1 δολαρίου ανά βαρέλι για τα φορτία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να επιβαρύνει την αγορά κατά περίπου 20 εκατ. δολάρια ημερησίως ή 7 δισ. δολάρια ετησίως, με βάση τη διακίνηση που γινόταν πριν τον πόλεμο. Το ποσό αυτό παραμένει περιορισμένο σε σύγκριση με μια παγκόσμια αγορά αξίας περίπου 3 τρισ. δολαρίων.
Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο αν η διακίνηση θα επιστρέψει στα προηγούμενα επίπεδα, ενώ οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το συνολικό κόστος θα ξεπεράσει κατά πολύ το ίδιο το διόδιο.
Οι ναυτιλιακές αναμένεται να αυξήσουν τα ναύλα λόγω του κινδύνου επιθέσεων, οι ασφαλιστικές να ανεβάσουν τα ασφάλιστρα, ενώ τα πληρώματα δικαιούνται αυξημένες αποδοχές σε ζώνες υψηλού κινδύνου.
Τελικά, ο μεγαλύτερος αντίκτυπος εκτιμάται ότι θα καταγραφεί στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, οι οποίες εξαρτώνται από την ομαλή ροή μέσω των Στενών.
Πώς θα επηρεάσουν τα διόδια τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου;
Ο de facto αποκλεισμός των Στενών – μέσω του οποίου περνούσαν περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως – μείωσε τις εξαγωγές κατά περίπου 10 εκατ. βαρέλια την ημέρα και εκτόξευσε τις τιμές.
Η τιμή του Brent αυξήθηκε από κάτω από 70 δολάρια το βαρέλι πέρυσι σε έως και 119 δολάρια στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, ενώ για φυσικά φορτία άγγιξε σχεδόν τα 150 δολάρια.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η περιορισμένη προσφορά θα κρατήσει τις τιμές του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο διάστημα. Ορισμένοι προβλέπουν ότι θα κινηθούν γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, με τις πιέσεις να παραμένουν έως και το 2027.
Παρά το γεγονός ότι μέρος των ποσοτήτων έχει διοχετευθεί μέσω αγωγών, υπάρχουν αμφιβολίες για το αν οι χώρες της Μέσης Ανατολής μπορούν να επιστρέψουν στα προ κρίσης επίπεδα εξαγωγών, καθώς υποδομές έχουν υποστεί ζημιές και ορισμένα κοιτάσματα παραμένουν εκτός λειτουργίας.
Την ίδια ώρα, το αυξημένο κόστος, οι νομικοί κίνδυνοι και οι ανησυχίες για την ασφάλεια αποθαρρύνουν τους εμπόρους από το να στραφούν στο πετρέλαιο του Κόλπου, ακόμη και αν επιτραπεί η διέλευση υπό ιρανικό έλεγχο.
Διυλιστήριο (φωτογραφία αρχείου)
iStock
Τι σημαίνει αυτό για το Ιράν;
Τα έσοδα από τα «διόδια της Τεχεράνης» θα επέτρεπαν στους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) να ανασυγκροτήσουν τη στρατιωτική τους ισχύ και να προσφέρουν μια οικονομική «ανάσα» στην καταρρακωμένη οικονομία της χώρας.
Ο έλεγχος των Στενών θα έδινε επίσης τη δυνατότητα στην Τεχεράνη να επαναλάβει τις εξαγωγές πετρελαίου – που αποτελούν τη βασική πηγή εσόδων της οικονομίας της – οι οποίες έχουν ουσιαστικά σταματήσει λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
Η μακροχρόνια επιρροή στο στενό αναμένεται να αποφέρει έσοδα που θα στηρίξουν την ανοικοδόμηση των υποδομών και της οικονομίας.
Την ίδια ώρα, περίπου 2 εκατ. άνθρωποι στο Ιράν έχουν χάσει τη δουλειά τους, καθώς ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε κλείσιμο εργοστασίων, καταστημάτων και επιχειρήσεων, σύμφωνα με τον υφυπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Γκολαμχοσεΐν Μοχαμαντί. Εκτιμάται, ωστόσο, ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι υψηλότερος.
Παράλληλα, η διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο επιβαρύνει την οικονομία με τουλάχιστον 50 τρισ. ριάλ (περίπου 35 εκατ. δολάρια) ημερησίως, σύμφωνα με τον υπουργό Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνιών, Σατάρ Χασέμι.
Τι αποτύπωμα μπορεί να έχουν τα παραπάνω στην παγκόσμια οικονομία;
Οικονομολόγοι του βελγικού think tank Bruegel εκτιμούν ότι η παγκόσμια οικονομία δύσκολα θα επηρεαστεί αισθητά, ακόμη κι αν η Τεχεράνη διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών.
Το επιπλέον κόστος αναμένεται να επιβαρύνει κυρίως τους παραγωγούς πετρελαίου του Κόλπου, οι οποίοι εκτιμάται ότι θα επωμιστούν το 80% έως 95% της επιβάρυνσης — έως και 14 δισ. δολάρια ετησίως. Ως αποτέλεσμα, η διεθνής τιμή του πετρελαίου θα αυξηθεί οριακά, κατά περίπου 0,05 έως 0,40 δολάρια ανά βαρέλι σε σχέση με τα επίπεδα τιμών πριν τον πόλεμο.
Ωστόσο, μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί το προηγούμενο που ενδέχεται να δημιουργηθεί, καθώς θα μπορούσε να νομιμοποιήσει τον έλεγχο ενός διεθνούς θαλάσσιου διαύλου και να δυσκολέψει την επιστροφή των ροών πετρελαίου στα κανονικά επίπεδα.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να έχει ευρύτερες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Ήδη, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, έχει χαρακτηρίσει την κατάσταση «παράλογη αλλά πραγματική» και τη σοβαρότερη κρίση ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία.
Μια περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε παγκόσμια ύφεση, ενώ, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου αναμένεται να πληγεί περισσότερο από κάθε άλλη χώρα της G7.