φωτ.: Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Τον Ιούνιο εξετάσαμε τη στατιστική αντοχή των αυταρχικών καθεστώτων. Το Ιράν, με σχεδόν 17.000 ημέρες διακυβέρνησης από το 1979, δεν ήταν το μακροβιότερο καθεστώς στον κόσμο — όμως βρισκόταν σημαντικά πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο των 11.659 ημερών.
Τα ξημερώματα της Κυριακής τα ιρανικά κρατικά μέσα επιβεβαίωσαν τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Για πρώτη φορά μετά από περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται χωρίς τον ανώτατο ηγέτη που ταύτισε το σύστημα με το πρόσωπό του.
Αν ένα προσωποπαγές καθεστώς χάσει αιφνιδίως τον ηγέτη του, τι δείχνει η ιστορία; Η απάντηση είναι μετρήσιμη.
Εξετάζοντας δώδεκα χαρακτηριστικές περιπτώσεις καθαρά προσωποπαγών καθεστώτων όπου ο ηγέτης πέθανε ενώ βρισκόταν ακόμη στην εξουσία και μετρώντας τις ημέρες μέχρι την ουσιαστική αλλαγή του συστήματος, προκύπτει:
- Διάμεσος χρόνος έως αλλαγή καθεστώτος: 306 ημέρες
- Μέσος όρος: 1.862 ημέρες (~5,1 έτη)
Η διάμεσος είναι ο πιο αντιπροσωπευτικός δείκτης. Στις μισές περιπτώσεις, η αλλαγή ξεκίνησε εντός περίπου δέκα μηνών.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάρρευση ήταν άμεση:
- Ρουμανία, 25 Δεκεμβρίου 1989 (Τσαουσέσκου) – 0 ημέρες.
- Ιράκ, 8 Φεβρουαρίου 1963 (Κασίμ) – 0 ημέρες.
- Λιβερία, 12 Απριλίου 1980 (Τόλμπερτ) – 0 ημέρες.
Σε άλλες, η μετάβαση υπήρξε ταχεία:
- Ισπανία, 20 Νοεμβρίου 1975 (Φράνκο) – 30 ημέρες.
- Δομινικανή Δημοκρατία, 30 Μαΐου 1961 (Τρουχίγιο) – 247 ημέρες.
- Βενεζουέλα, 17 Δεκεμβρίου 1935 (Γκόμεζ) – περίπου 200 ημέρες.
Και σε λίγες περιπτώσεις, όπου υπήρχαν εναπομείναντα δίκτυα εξουσίας ή δυναστικές δομές:
- Πορτογαλία, 27 Ιουλίου 1970 (Σαλαζάρ) – 1.368 ημέρες.
- Νότια Κορέα, 26 Οκτωβρίου 1979 (Παρκ Τσουνγκ-χι) – 2.782 ημέρες.
- Παναμάς, 31 Ιουλίου 1981 (Τορίχος) – 3.073 ημέρες.
- Αϊτή, 21 Απριλίου 1971 (Ντυβαλιέ) – 5.767 ημέρες.
- Νικαράγουα, 29 Σεπτεμβρίου 1956 (Σομόζα Γκαρσία) – 8.344 ημέρες.
Το μοτίβο είναι σαφές: τα καθαρά προσωποπαγή καθεστώτα είναι δομικά ευάλωτα μετά τον θάνατο του ηγέτη τους. Η εξουσία τους δεν στηρίζεται σε θεσμούς αλλά στη συγκέντρωση ισχύος σε ένα πρόσωπο.
Το Ιράν δεν είναι μια κλασική στρατιωτική δικτατορία τύπου Τσαουσέσκου. Είναι ένα υβριδικό θεοκρατικό σύστημα με θεσμικούς μηχανισμούς, Φρουρούς της Επανάστασης και προκαθορισμένες διαδικασίες διαδοχής. Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες θεσμικής συνέχειας.
Όμως η ιστορική κανονικότητα παραμένει: όταν το σύστημα έχει προσωποποιηθεί σε μεγάλο βαθμό, η απώλεια του ηγέτη σηματοδοτεί την αρχή της αβεβαιότητας.
Αν το Ιράν ακολουθήσει τον ιστορικό διάμεσο, η επόμενη φάση θα διαμορφωθεί εντός ενός έτους.
Αν ακολουθήσει τον μέσο όρο, η μετάβαση μπορεί να διαρκέσει περισσότερο.
Το βέβαιο είναι ότι η εποχή της σταθερότητας του προσώπου έχει τελειώσει.
Και τώρα αρχίζει η δοκιμασία του συστήματος.
Tyranny requires constant effort. It breaks, it leaks. Authority is brittle. Oppression is the mask of fear.
Luthen Rael, Andor, Σεζόν 1, επεισόδιο 10 (2022), σενάριο: Beau Willimon.
Ακολουθήστε το Money Review στο Google News