Όταν το 1582 ο Γρηγόριος ΙΓ’ σφράγιζε με την παπική βούλα το διάταγμα για την καθιέρωση ενός νέου ημερολογίου, που θα αντικαθιστούσε εκείνο του Ιουλίου Καίσαρα, δεν θα μπορούσε να φανταστεί την ταλαιπωρία που θα προκαλούσε αιώνες αργότερα στα εργαστήρια των ωρολογοποιών. Το Γρηγοριανό Ημερολόγιο είναι, βέβαια, μια σπαζοκεφαλιά για αυτούς που πρέπει να σχεδιάσουν ένα μηχανισμό που βασίζει τους υπολογισμούς του σε περιστροφές γραναζιών, αλλά την ίδια ώρα είναι και πεδίον δόξης λαμπρόν που διαχωρίζει τις ωρολογοποιίες και κατατάσσει κάποιες από αυτές στη δική τους, περίβλεπτη κατηγορία. Από την απλή ένδειξη της ημερομηνίας ως το διηνεκές ημερολόγιο, η απόσταση είναι χαοτική. Η πιο χρηστική λειτουργία ενός ρολογιού χειρός μετά την ίδια την ώρα μπορεί να είναι κάτι πολύ απλό. Αλλά μπορεί και να αποτελέσει ένα συναρπαστικό ταμπλό όπου οι κορυφαίοι ωρολογοποιοί του κόσμου φιλοτεχνούν τα απόλυτα αριστουργήματά τους.
Μπορεί για εμάς να είναι αρκετά εύκολο να θυμόμαστε ποιος μήνας τελειώνει στις 30 και ποιος στις 31 μέρες ή να γνωρίζουμε ποιος χρόνος είναι δίσεκτος, αλλά τα γρανάζια δεν έχουν μνήμη.
Με την ωρολογοποιία να κινείται παράλληλα με την αστρονομία και τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων να είναι τόσο δύσκολο να υπολογιστούν με απόλυτη ακρίβεια, το Γρηγοριανό Ημερολόγιο υιοθέτησε κάποιες «διορθώσεις» (όπως τον «κουτσό» Φεβρουάριο και τα δίσεκτα έτη) ώστε να απεικονίζει όσο πιο πιστά γίνεται τον πραγματικό χρόνο που η Γη χρειάζεται για να κάνει μια περιστροφή γύρω από τον Ήλιο, «διορθώσεις» που πρέπει τώρα να χωρέσουν στο τόσο δα ρολόι που φοράμε στον καρπό μας. 28, 29, 30 ή 31 μέρες του μήνα; Ποια μέρα ταιριάζει με ποια ημερομηνία; Κι αν θέλουμε να δείξουμε το μήνα ή ακόμη και το έτος; Μπορεί για εμάς να είναι αρκετά εύκολο να θυμόμαστε ποιος μήνας τελειώνει στις 30 και ποιος στις 31 μέρες ή να γνωρίζουμε ποιος χρόνος είναι δίσεκτος, αλλά τα γρανάζια δεν έχουν μνήμη. Χρειάζεται ειδικός σχεδιασμός ώστε να κινούνται σωστά και με ακρίβεια οι κατάλληλες ενδείξεις μια στο τόσο -ακόμη κι αν αυτό το τόσο είναι μόλις μια φορά στα τέσσερα χρόνια.
Τα είδη των ημερολογίων
Η πιο απλή λύση, βέβαια, ήταν ο συνδυασμός των ενδείξεων αυτών με όσα έχουμε στο μυαλό μας. Κοινώς, σε ένα Απλό Ημερολόγιο, στην ένδειξη της ημερομηνίας στο 3 ας πούμε, είναι δική μας ευθύνη να φροντίζουμε στο τέλος του μήνα, αν αυτός έχει λιγότερες από 31 μέρες, να της κάνουμε μια γρήγορη ρύθμιση. Το ίδιο ισχύει και για τα ρολόγια που προσθέτουν δίπλα στον αριθμό το όνομα της μέρας, τα γνωστά και ως “Day-Date”, από την ομώνυμη κυκλοφορία της Rolex το 1956. Ισχύει και για το «Πλήρες Ημερολόγιο», που προσθέτει στα παραπάνω και τον μήνα που διανύουμε, και συνήθως οι ωρολογοποιίες συνδυάζουν με το complication των Φάσεων της Σελήνης (χωρίς αυτές, η πιο σωστή του ονομασία είναι «Τριπλό Ημερολόγιο»). Σε ένα «Πλήρες», αλλά όχι «Διηνεκές» Ημερολόγιο, όπως πολύ χαρακτηριστικά το κάνει η Longines στη σειρά Master Collection, οι ενδείξεις είναι παρόμοιες με αυτές ενός Perpetual Calendar. Ωστόσο, είναι δική μας ευθύνη μια στο τόσο να γυρίζουμε την κορώνα για να πηδήξει η ημερομηνία στο 1 και μαζί της να αλλάξει η μέρα και ο μήνας. Πέντε φορές το χρόνο, μετά τις 28 ή 29 Φεβρουαρίου και τις 30 Απριλίου, Ιουνίου, Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου. Μα τι ταλαιπωρία!
Complications όπως το Ετήσιο, το Διηνεκές, το Κοσμικό και το Αιώνιο Ημερολόγιο, είναι τόσο δύσκολοι στην κατασκευή, που δεν θα τους βρει κανείς σε ένα απλό ρολόι του εμπορίου. Χρειάζεται μια μικρή περιουσία για να αποκτήσει κανείς ένα Perpetual Calendar.
Εκεί που η αρχίζει η υψηλή ωρολογοποιία να μπαίνει στο παιχνίδι είναι όταν ένα ρολόι κάνει όλα τα παραπάνω αυτόματα. Χωρίς καν αυτή την ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση. Αρκεί, φυσικά, να παραμένει κουρδισμένο. Αλλά complications όπως το Ετήσιο, το Διηνεκές, το Κοσμικό και το Αιώνιο Ημερολόγιο, είναι τόσο δύσκολοι στην κατασκευή, που δεν θα τους βρει κανείς σε ένα απλό ρολόι του εμπορίου. Χρειάζεται μια μικρή περιουσία για να αποκτήσει κανείς ένα Perpetual Calendar. Αν την έχει, σημαίνει ότι του περισσεύουν και κάποια χρήματα για ένα κουτί με κουρδιστήρι, που θα κρατά το πολύτιμο ρολόι του πάντα εν κινήσει. Με αυτό σαν δεδομένο, τότε ένα Ετήσιο Ημερολόγιο θα τού δίνει αυτόματα σωστή ημερομηνία μεταξύ των μηνών με 30 ή 31 μέρες (θα χρειάζεται ωστόσο την παρέμβασή του στο τέλος του Φεβρουαρίου, αφού το Annual Calendar δεν «πηδά» στο 1 από το 28 ή το 29), ενώ ένα Διηνεκές θα κάνει όλα τα παραπάνω, μετρώντας σωστά και τα δίσεκτα έτη. Κάθε 100 χρόνια, μόνο, θα χρειάζεται μια επαναρρύθμιση, αφού το Γρηγοριανό Ημερολόγιο αφαιρεί ένα δίσεκτο έτος κάθε αιώνα. Το Κοσμικό και το Αιώνιο Ημερολόγιο κάνουν ακόμη και αυτόν τον υπολογισμό, ώστε να μη χρειαστεί να ταλαιπωρηθούν τα τρισέγγονά σας…
Πώς λειτουργεί το Perpetual Calendar
Αλλά, ας επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στο πιο διάσημο complication απ’ όλα: το Διηνεκές Ημερολόγιο. Τις ενδείξεις του τις έχει και το Πλήρες. Αλλά είναι άλλο πράγμα το να προσθέσει ένας ωρολογοποιός παραπάνω δίσκους πίσω από το καντράν και παραπάνω παράθυρα σ’ αυτό για να αναδεικνύουν αυτές τις ενδείξεις και άλλο να ρυθμίσει τους δίσκους και τα γρανάζια που τους περιστρέφουν ώστε να «σκέφτονται» και να συντονίζονται όλοι μαζί αυτόματα. Αν το καταφέρουν, τότε εκείνες τις πέντε φορές το χρόνο που χρειάζεται, θα αλλάξουν στις σωστές ενδείξεις χωρίς να μας ταλαιπωρούν. Πώς «προγραμματίζεται» λοιπόν ένας τέτοιος συντονισμός με μηχανικό τρόπο;
Υπάρχουν διάφορες λύσεις. Η πιο συνήθης είναι ότι ο δίσκος της ημερομηνίας έχει ένα γρανάζωμα με όλους τους υπολογισμούς και τα κατάλληλα δοντάκια για να καλύψει μια περίοδο 48 μηνών, αντί για 12. Η άλλη λύση είναι να έχει γρανάζωμα 12 μηνών (με 5 ειδικά δοντάκια για τους μήνες με λιγότερες από 31 μέρες) και ένα ξεχωριστό δίσκο ειδικά για το δίσεκτο έτος, που κάνει μία περιστροφή κάθε 4 χρόνια. Η μοναδική του δουλειά θα είναι να αντικαταστήσει το 28 με το 29 όταν αυτό θα χρειαστεί… Η τρίτη λύση είναι ένα τετράγωνο γρανάζι με μια προεξοχή στη μία από τις τέσσερις πλευρές του. Αυτό το τετράγωνο αναλαμβάνει αποκλειστικά τον Φεβρουάριο. Κάθε χρόνο αλλάζει πλευρά, οπότε κάθε τέσσερα χρόνια, η προεξοχή δίνει το 29 που χρειάζεται ένα Διηνεκές Ημερολόγιο που σέβεται τον εαυτό του. Είναι ίσως η πιο όμορφη από τις τρεις λύσεις. Φανταστείτε ένα δίσκο με 12 μήνες, με διαφορετικό μέγεθος στο δοντάκι των πέντε μηνών που έχουν 30 μέρες και με ένα κενό στον Φεβρουάριο. Εκεί έχει προσαρμοστεί το τετράγωνο που γυρίζει κάθε 4 χρόνια και προσφέρει στον 12μηνο δίσκο διαφορετικό δοντάκι κάθε φορά!
Για την αρχική ρύθμιση ενός Διηνεκούς Ημερολογίου, χρειάζεται λίγη δουλειά από έναν ωρολογοποιό. Το 1985, ωστόσο, η IWC -ή καλύτερα, ο θρυλικός ωρολογοποιός της, Kurt Klaus- σχεδίασε ένα Perpetual Calendar με λιγότερα εξαρτήματα, που δεν χρειάζονται ρυθμιστικά μπουτόν και που το ένα εξαρτάται από το άλλο, με αποτέλεσμα το σετάρισμα να γίνεται εύκολα από την κορώνα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν το ρολόι έμενε ξεκούρδιστο για λίγο, ο χρήστης του θα μπορούσε να το επαναφέρει μόνος του. Η Ulysse Nardin αρχικά και η H. Moser & Cie. στη συνέχεια, πήγαν αυτό το επίτευγμα ένα βήμα παραπέρα, αφού στους δικούς τους μηχανισμούς, ο χρήστης μπορεί να «παίζει» με την ημερομηνία μπρος-πίσω από την κορώνα.
Ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια
Όπως, όμως, γράψαμε πιο πάνω, ακόμη και ένα Perpetual Calendar χρειάζεται πλήρη επαναρρύθμιση κάθε 100 χρόνια. Η λύση του δίσεκτου έτους με την παραπάνω μέρα που έδωσε το Γρηγοριανό Ημερολόγιο για να «μαζεύεται» η αδυναμία του συστήματός του να συγχρονίζεται απόλυτα με τις περιστροφές της Γης δεν είναι τέλεια. Επειδή χρησιμοποιούνται παραπάνω δίσεκτα έτη απ’ όσο χρειάζονται, τρεις φορές μέσα σε διάστημα τεσσάρων αιώνων, ο Φεβρουάριος περιορίζεται στις 28 μέρες εκεί που θα τον περιμέναμε να έχει 29. Ένα Κοσμικό Ημερολόγιο προσθέτει άλλο ένα τετράγωνο με προεξοχή στη μία πλευρά, που περιστρέφεται μια φορά τον αιώνα και αναλαμβάνει τη σωστή ρύθμιση για το 2100, το 2200 και το 2300. Και μετά υπάρχει το Αιώνιο Ημερολόγιο, που παρουσίασε πέρσι η IWC, που κάνει όλα τα παραπάνω, αλλά υπολογίζει σωστά και χωρίς να χρειάζεται ρύθμιση για αιώνες ακόμη και τις Φάσεις της Σελήνης.
Ωραία όλα αυτά, αλλά μήπως οι ενδείξεις είναι πλέον πάρα πολλές και το καντράν γίνεται κουραστικό; Ένα σπουδαίο ρολόι δεν είναι μόνο ο μηχανισμός του. Θα λέγαμε, μάλιστα, ότι περισσότερο απ’ όλα είναι η αισθητική του, το πώς λέει την ώρα και την ημερομηνία και πόσο ευχαριστεί το μάτι εκείνου που το φορά και διαβάζει αυτές τις ενδείξεις. Για την εικονογράφηση αυτού του θέματος έχουμε επιλέξει τα πιο όμορφα Perpetual Calendars της αγοράς αυτήν την στιγμή. Από την κλασική διάταξη με τα τρία υποκαντράν και τις Φάσεις Σελήνης στους πιο δημιουργικούς τρόπους που συνήθως προβάλλουν περιστρεφόμενους δίσκους σε κυκλωτικούς χορούς, ένα ρολόι με Διηνεκές Ημερολόγιο αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία για μια ωρολογοποιία να αποδείξει πόσο σπουδαία είναι. Και να μας συναρπάζει εις το διηνεκές…
Όλα τα είδη ημερολογίου:
-
Απλό ημερολόγιο: Δείχνει την ημερομηνία και χρειάζεται ρύθμιση πέντε φορές το χρόνο. Έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές το 1945, όταν η Rolex κυκλοφόρησε το Datejust.
-
Ημέρα – Ημερομηνία: Ίδιο με το απλό, απλά προσθέτει και το όνομα της μέρας δίπλα στην ημερομηνία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το περσινό Carrera Day-Date της TAG Heuer.
-
Τριπλό ή Πλήρες ημερολόγιο: Όπως τα προηγούμενα, χρειάζεται ρύθμιση πέντε φορές το χρόνο, αλλά πλέον δείχνει και το μήνα του έτους. Σαν το Longines Master Collection Chrono Moonphase.
-
Ετήσιο Ημερολόγιο: Παρουσιάστηκε πρώτη φορά το 1996 από την Patek Philippe και υπολογίζει σωστά τους μήνες με 30 ή 31 μέρες
-
Διηνεκές Ημερολόγιο: Το εφηύρε ο Βρετανός ωρολογοποιός Thomas Mudge το 1765. Υπολογίζει σωστά όλους τους μήνες, καθώς και τα δίσεκτα έτη. Στη φωτό το Octo Finissimo Perpetual Calendar της Bulgari.
-
Κινεζικό Ημερολόγιο: Σαν το προηγούμενο, αλλά με σύστημα Κινεζικού, αντί του Γρηγοριανού Ημερολογίου. Η Blancpain, με το Villeret Calendrier Chinois Traditionnel, προσθέτει και κινεζικά ζώδια.
-
Κοσμικό Ημερολόγιο: Δεν χρειάζεται ρύθμιση ούτε μια φορά τον αιώνα. Το Frank Muller Aeternitas Mega 4 είναι ένα εντυπωσιακό παράδειγμα, που συνδυάζει τα πάντα με ένα tourbillon.