Η νέα εκτίναξη του πετρελαίου δεν είναι απλώς ακόμη ένα επεισόδιο έντασης στην αγορά ενέργειας. Είναι ο μηχανισμός που μπορεί να μεταδώσει το σοκ σε ολόκληρο το οικονομικό σύστημα.
Καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κρατά ψηλά τον φόβο για παρατεταμένη διαταραχή στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι επενδυτές δεν βλέπουν πια μόνο ακριβότερα καύσιμα. Βλέπουν πιο επίμονο πληθωρισμό, λιγότερες μειώσεις επιτοκίων, άνοδο αποδόσεων στα ομόλογα, πιέσεις στις μετοχές και έναν νέο κίνδυνο επιβράδυνσης για την παγκόσμια οικονομία.
Το πετρέλαιο δεν μένει στο πετρέλαιο
Η αγορά έχει πάψει να αντιμετωπίζει το ράλι του αργού ως μία ακόμη βραχυπρόθεσμη γεωπολιτική αναταραχή. Η άνοδος είναι τόσο απότομη, ώστε ακόμη και τεχνικοί δείκτες που παρακολουθούν οι traders δείχνουν επίπεδα υπεραγορασμένης αγοράς που είχαν να εμφανιστούν από το καλοκαίρι του 1990, αμέσως μετά την εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ.
Αυτό, όμως, δεν καθησυχάζει. Αντίθετα, ενισχύει την αίσθηση ότι η αγορά έχει εισέλθει σε φάση ακραίας ορμής, όπου ακόμη και μία μικρή σταθεροποίηση δεν σημαίνει ότι η ανοδική κίνηση έχει τελειώσει. Και όταν το πετρέλαιο κινείται με τέτοια ένταση, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις εταιρείες ενέργειας ή στις χώρες παραγωγούς. Μεταφέρεται γρήγορα στο κόστος μεταφορών, στη βιομηχανία, στα καύσιμα, στην εφοδιαστική αλυσίδα και τελικά στον πληθωρισμό.
Με άλλα λόγια, το ακριβό πετρέλαιο λειτουργεί σαν επιταχυντής πίεσης για ολόκληρη την οικονομία.
Ο πρώτος σταθμός του σοκ: ο πληθωρισμός
Η πιο άμεση συνέπεια είναι η αναζωπύρωση των πληθωριστικών φόβων. Το πετρέλαιο δεν επηρεάζει μόνο τη βενζίνη στο πρατήριο.
Επηρεάζει το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων, την αεροπορία μέσω των ακριβότερων καυσίμων, τη ναυτιλία, τη βιομηχανική παραγωγή, ακόμη και τις τιμές τροφίμων και καταναλωτικών αγαθών μέσω των logistics.
Γι’ αυτό και οι αγορές δεν βλέπουν απλώς ένα ακριβότερο βαρέλι. Βλέπουν τον κίνδυνο να ξαναπάρει φωτιά ο γενικός δείκτης τιμών, ακριβώς τη στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες ήλπιζαν ότι είχαν αφήσει πίσω τους το μεγάλο πληθωριστικό σοκ του 2022.
Το πλήγμα είναι ακόμη μεγαλύτερο για οικονομίες που εξαρτώνται έντονα από εισαγόμενη ενέργεια. Ευρώπη, Βρετανία, Νότια Κορέα και άλλες ανοιχτές οικονομίες αισθάνονται άμεσα τη συμπίεση, επειδή η ενέργεια διαπερνά όλη την παραγωγική τους μηχανή.
Τα ομόλογα καίγονται πρώτα
Εκεί όπου το σοκ αποτυπώθηκε σχεδόν αμέσως ήταν στην αγορά ομολόγων. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Όταν οι επενδυτές φοβούνται πιο επίμονο πληθωρισμό, ζητούν υψηλότερες αποδόσεις για να κρατήσουν ομόλογα σταθερού εισοδήματος, επειδή η μελλοντική αξία αυτών των πληρωμών διαβρώνεται.
Έτσι, οι τιμές των ομολόγων πέφτουν και οι αποδόσεις ανεβαίνουν.
Το αμερικανικό 10ετές κατέγραψε τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο αποδόσεων από την περίοδο του σοκ με τους δασμούς του Τραμπ την άνοιξη, ενώ ακόμη πιο έντονη ήταν η κίνηση στα βραχυπρόθεσμα κρατικά ομόλογα, που είναι πιο ευαίσθητα στις προσδοκίες για τα επιτόκια.
Αντίστοιχη ήταν η εικόνα και στην Ευρώπη: γερμανικά και βρετανικά ομόλογα δέχθηκαν ισχυρές πιέσεις, με τις αποδόσεις να σημειώνουν από τα μεγαλύτερα εβδομαδιαία άλματα των τελευταίων μηνών ή και ετών.
Η εξήγηση είναι απλή: οι αγορές καταλαβαίνουν ότι όσο το πετρέλαιο τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για Fed, ΕΚΤ και Τράπεζα της Αγγλίας να περάσουν γρήγορα σε επιθετικές μειώσεις επιτοκίων.
Το τέλος των προσδοκιών για μειώσεις επιτοκίων
Μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες, ένα μέρος της αγοράς προεξοφλούσε ότι οι κεντρικές τράπεζες θα είχαν μεγαλύτερη άνεση να μειώσουν τα επιτόκια μέσα στη χρονιά. Η άνοδος του πετρελαίου έρχεται να χαλάσει αυτό το αφήγημα.
Οι traders στην αγορά χρήματος ήδη μεταθέτουν χρονικά τις προσδοκίες για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Στις ΗΠΑ, η πλήρης προεξόφληση μίας μείωσης μετακινήθηκε αργότερα, ενώ στην Ευρώπη και στη Βρετανία οι επενδυτές γίνονται όλο και πιο επιφυλακτικοί απέναντι στο σενάριο γρήγορης αποκλιμάκωσης του κόστους δανεισμού.
Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί οι αγορές είχαν στηριχθεί ακριβώς στην ιδέα ότι το ακριβό χρήμα πλησιάζει στο τέλος του. Αν αυτή η ελπίδα ξεθωριάσει, αλλάζει όλη η αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων: από τα κρατικά ομόλογα μέχρι τις μετοχές ανάπτυξης.
Οι μετοχές χάνουν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους
Το νέο πετρελαϊκό σοκ πιέζει και τις μετοχές από πολλές πλευρές ταυτόχρονα. Πρώτον, αυξάνει το κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Δεύτερον, ενισχύει τον φόβο ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν υψηλότερα για περισσότερο. Τρίτον, αναζωπυρώνει τα σενάρια επιβράδυνσης ή ακόμη και στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή συνδυασμού ασθενούς ανάπτυξης και επίμονου πληθωρισμού.
Αυτό το τρίπτυχο είναι το χειρότερο δυνατό για το χρηματιστήριο.
Οι βασικοί δείκτες της Wall Street έκλεισαν την εβδομάδα με σημαντικές απώλειες, καθώς το πετρέλαιο δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πρόβλημα ενός κλάδου, αλλά ως απειλή για τα εταιρικά περιθώρια κέρδους, την κατανάλωση και το συνολικό μακροοικονομικό περιβάλλον.
Οι αεροπορικές, οι μεταφορές, οι βιομηχανίες και γενικότερα οι ενεργοβόροι κλάδοι είναι από τους πρώτους που δέχονται πίεση. Αλλά το κύμα δεν σταματά εκεί. Όταν ανεβαίνουν οι αποδόσεις των ομολόγων, οι μετοχές χάνουν έναν από τους βασικούς στηρικτικούς τους παράγοντες: τη σχετική ελκυστικότητά τους απέναντι στις ασφαλέστερες τοποθετήσεις.
Η πίεση περνά και στην εταιρική πίστη
Το ντόμινο δεν σταματά στα κρατικά ομόλογα και στις μετοχές. Απλώνεται και στην αγορά εταιρικού χρέους. Οι δείκτες ασφάλισης έναντι χρεοκοπίας στην Ευρώπη διευρύνθηκαν, τόσο για ομόλογα υψηλού κινδύνου όσο και για επενδυτικής βαθμίδας. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά ζητά μεγαλύτερο ασφάλιστρο κινδύνου για να χρηματοδοτήσει επιχειρήσεις.
Όσο μεγαλώνει η αβεβαιότητα για την πορεία της οικονομίας και των επιτοκίων, τόσο ακριβότερος γίνεται ο δανεισμός και για τον ιδιωτικό τομέα. Και εκεί αρχίζει ένας δεύτερος κύκλος πίεσης: η αύξηση του ενεργειακού κόστους πιέζει τα περιθώρια κέρδους, ενώ το ακριβότερο χρήμα δυσκολεύει τη χρηματοδότηση. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να μετατραπεί σε παγίδα για πιο αδύναμους κλάδους και πιο υπερχρεωμένες επιχειρήσεις.
Η Ευρώπη πιο εκτεθειμένη από τις ΗΠΑ
Η Ευρώπη μοιάζει ξανά πιο ευάλωτη. Όχι μόνο επειδή παραμένει ενεργειακά πιο εξαρτημένη από εισαγωγές, αλλά και επειδή έχει ήδη βγει τραυματισμένη από την προηγούμενη μεγάλη ενεργειακή κρίση. Ένα νέο άλμα σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο σημαίνει μεγαλύτερο κόστος για βιομηχανία, μεταφορές και νοικοκυριά, άρα και πιο ευάλωτη ανάπτυξη.
Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι διπλό: από τη μία ο πληθωρισμός μπορεί να επιμείνει, από την άλλη η ανάπτυξη να εξασθενήσει περισσότερο. Αυτός είναι ο ορισμός του εφιάλτη για τις κεντρικές τράπεζες και τις κυβερνήσεις.
Και η Βρετανία δείχνει ήδη πόσο βίαιες μπορεί να γίνουν αυτές οι κινήσεις όταν οι αγορές αρχίσουν να ξηλώνουν τις προηγούμενες θέσεις τους και να προσαρμόζονται σε νέο, πιο επιθετικό σενάριο για τα επιτόκια.
Το πραγματικό ρίσκο είναι ο στασιμοπληθωρισμός
Το μεγαλύτερο άγχος των αγορών δεν είναι απλώς ότι το πετρέλαιο ανεβαίνει. Είναι ότι ανεβαίνει σε μια στιγμή κατά την οποία η παγκόσμια οικονομία έχει ήδη κουραστεί από τα υψηλά επιτόκια, το ακριβό χρέος, τις γεωπολιτικές εντάσεις και τις αδύναμες προοπτικές ανάπτυξης.
Αν το ενεργειακό σοκ κρατήσει, μπορεί να προκαλέσει ακριβώς το μείγμα που φοβούνται περισσότερο οι επενδυτές: χαμηλότερη ανάπτυξη, ακριβότερο χρήμα και πιο επίμονο πληθωρισμό. Δηλαδή ένα περιβάλλον στο οποίο η οικονομία είναι παγιδευμένη σε στασιμοπληθωρισμό και σχεδόν όλες οι βασικές κατηγορίες ενεργητικού δοκιμάζονται ταυτόχρονα.
Αυτό εξηγεί γιατί το πετρέλαιο καίει πολύ περισσότερα από τον λογαριασμό στο πρατήριο. Καίει την αφήγηση της ομαλής αποκλιμάκωσης, τη βεβαιότητα για μειώσεις επιτοκίων, την ηρεμία στην αγορά ομολόγων και την ελπίδα ότι οι μετοχές μπορούν να συνεχίσουν να αγνοούν τη γεωπολιτική πραγματικότητα.
Το βαρέλι ως πυροκροτητής μιας ευρύτερης κρίσης
Το μεγάλο ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο μέχρι πού μπορεί να φτάσει το πετρέλαιο. Είναι πόσο γρήγορα και πόσο βαθιά θα μεταφερθεί το σοκ σε όλα τα υπόλοιπα.
Γιατί όταν το πετρέλαιο εκτινάσσεται, δεν ακριβαίνει απλώς η ενέργεια. Ακριβαίνει το χρήμα, πιέζονται τα ομόλογα, διορθώνουν οι μετοχές, διευρύνονται τα spreads, παγώνουν τα στοιχήματα για επιτόκια και βαραίνει η οικονομία.
Κάπως έτσι, ένα γεωπολιτικό σοκ μετατρέπεται σε χρηματοπιστωτικό και μακροοικονομικό κίνδυνο. Και αν η φωτιά στην ενέργεια δεν σβήσει σύντομα, το ντόμινο που ξεκίνησε από το πετρέλαιο μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο καταστροφικό από όσο αρχικά πίστεψαν οι αγορές.
Μείνετε συντονισμένοι για όλες τις εξελίξεις στο liveblog της Ναυτεμπορικής.