Δεν ξέρω αν έχετε βρεθεί πρόσφατα στην Βόρειο Ελλάδα, αλλά η αίσθηση που αποπνέει πλέον αυτή η περιοχή, είναι πως ο Βορράς ξυπνάει από έναν λήθαργο. Έναν μακρύ λήθαργο δεκαετιών, μετατρεπόμενη σε ένα απέραντο εργοτάξιο υποδομών στρατηγικής σημασίας. Ως παρατηρητής των μεγάλων έργων υποδομής ολόκληρο τον πλανήτη, μπορώ να πω με βεβαιότητα πως αυτό που συντελείται σήμερα από τον Έβρο μέχρι τις ακτές της Ηπείρου στο Ιόνιο δεν είναι ένα απλό “λίφτινγκ”, αλλά ένας δομικός, πολεοδομικός και γεωπολιτικός επαναπροσδιορισμός και ανασχεδιασμός του δικτύου υποδομών, σε ολόκληρη την περιφέρεια. Όσα είχαν ανακοινωθεί κατά την 88η ΔΕΘ σχετικά με τον ευρύτερο σχεδιασμό για την ανάπτυξη του βορρά, έχουν περάσει πλέον στο στάδιο της υλοποίησης.
Η Θεσσαλονίκη, φυσικά, αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα αυτής της μετάβασης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ριζική ανάπλαση του εκθεσιακού χώρου της ΔΕΘ, ένα έργο για το οποίο ο Πρωθυπουργός άλλαξε ριζικά την στρατηγική υλοποίησης, ανακοινώνοντας πως θα χρηματοδοτηθεί εξ ολοκλήρου από εθνικούς πόρους ύψους 120 εκατομμυρίων ευρώ. Με αυτόν τον τρόπο εγκαταλείφθηκε το αμφιλεγόμενο (και έντονα αμφισβητούμενο από τους τοπικούς φορείς) μοντέλο ΣΔΙΤ υπέρ της δημιουργίας ενός ανοιχτού μητροπολιτικού πάρκου 120 στρεμμάτων, με στόχο την καλύτερη ποιότητα ζωής στην πόλη. Παράλληλα, η βασική γραμμή του Μετρό αλλάζει ήδη την καθημερινότητα της πόλης εδώ και 15 μήνες, ενώ η πολυαναμενόμενη επέκταση προς την Καλαμαριά με τους πέντε νέους σταθμούς αποδεικνύει πως η εποχή της δικαιολογημένης καχυποψίας των πολιτών, ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Την εικόνα της αστικής αναγέννησης έρχεται να συμπληρώσει η πρόσφατη ένεση των 70 εκατομμυρίων ευρώ για τον εκσυγχρονισμό ιστορικών αθλητικών υποδομών, όπως το Καυταντζόγλειο και το Ποσειδώνιο, επιστρέφοντας ζωτικούς χώρους στην τοπική κοινωνία.
Ωστόσο, η αναβάθμιση της συμπρωτεύουσας δεν θα είχε το ίδιο πολιτικό βάρος, ούτε την ίδια σημασία, χωρίς την αντίστοιχου μεγέθους, ισόρροπη ανάπτυξη στο σύνολο της περιοχής. Στο ανατολικό άκρο, η εμβάθυνση του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης και η λειτουργία του FSRU (Floating Storage Regasification Unit- Πλωτή Μονάδα Αποθήκευσης και Αεριοποίησης LNG) έχουν ήδη σπάσει την ενεργειακή απομόνωση των Βαλκανίων, μετατρέποντας τη Θράκη σε παγκόσμιο ενεργειακό και διαμετακομιστικό κόμβο. Αυτή η δυναμική έρχεται να “κουμπώσει” με το γιγαντιαίο project της Ανατολικής Σιδηροδρομικής Εγνατίας, το γνωστό διεθνώς ως Sea2Sea. Η νέα σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκη-Καβάλα-Αλεξανδρούπολη-Ορμένιο φιλοδοξεί να ενώσει εμπορικά τα λιμάνια του Βορείου Αιγαίου με τη Μαύρη Θάλασσα, δημιουργώντας έναν χερσαίο διάδρομο που παρακάμπτει τον Βόσπορο (και ενοχλεί σφόδρα την γείτονα).
Στα δυτικά, έχουμε αντίστοιχη κινητικότητα καθώς, στη μεγάλη εικόνα της Βόρειας Ελλάδας εντάσσεται πλήρως και η Ήπειρος. Το λιμάνι της Ηγουμενίτσας, η φυσική πύλη της Εγνατίας Οδού προς την Ευρώπη, αναβαθμίζεται σε κρίσιμο κόμβο logistics και συνδυασμένων μεταφορών, ενώ η ενίσχυση των οδικών και εμπορικών συνδέσεων προς τη Δυτική Μακεδονία και τα Δυτικά Βαλκάνια δημιουργεί ένα νέο, εξωστρεφές πλέγμα ανάπτυξης. Τέλος, επειδή οι μεγάλοι διεθνείς διάδρομοι απαιτούν και ισχυρή ενδοχώρα, οι ιστορικές οδικές αδυναμίες μπαίνουν πλέον σε τροχιά επίλυσης. Η άρση της απομόνωσης της Δράμας μέσω του νέου άξονα προς την Αμφίπολη, αλλά και η αναβάθμιση της σύνδεσης της Έδεσσας με τη Θεσσαλονίκη, υλοποιούν τις δεσμεύσεις που είχαν τεθεί στις προγραμματικές δηλώσεις στη ΔΕΘ για ισόρροπη ανάπτυξη. Συνολικά η Βόρεια Ελλάδα, από το Ιόνιο και την Ήπειρο μέχρι τη Θράκη, δεν αντιμετωπίζεται πια ως ένα άθροισμα αποσπασματικών δημόσιων έργων, αλλά δείχνει πως ακολουθεί ένα σαφές σχέδιο για την δημιουργία ενός ενιαίου, σύγχρονου χώρου ευρωπαϊκών προδιαγραφών όπου θα αναπτύσσονται logistics hubs, σύγχρονες ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές, αποδεικνύοντας πως επιτέλους το πραγματικό αναπτυξιακό εκτόπισμα της χώρας χτίζεται και μεταφέρεται μακριά από τα στενά όρια της πρωτεύουσας.
Ίσως, λοιπόν, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της μετάβασης δεν είναι μόνο τα ίδια τα έργα, αλλά η αλλαγή της αντίληψης για τον ρόλο της περιοχής. Για δεκαετίες, η Βόρεια Ελλάδα αντιμετωπιζόταν ως περιφέρεια που περίμενε την ανάπτυξη να έρθει από αλλού. Σήμερα αρχίζει να διαμορφώνεται το αντίθετο: ένας χώρος που μπορεί να παράγει ο ίδιος γεωοικονομική δυναμική, συνδέοντας την Ελλάδα με τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αν αυτό το πλέγμα έργων ολοκληρωθεί με συνέπεια, τότε η Βόρεια Ελλάδα δεν θα είναι απλώς μια περιοχή με περισσότερους δρόμους, λιμάνια ή σιδηροδρομικές γραμμές. Θα είναι ένα νέο σύστημα αναπτυξιακής δυναμικής που μετακινεί το κέντρο βάρους της χώρας προς τα δίκτυα μεταφορών, ενέργειας και εμπορίου της ευρύτερης περιοχής. Και ίσως τότε θα μπορούμε να πούμε ότι ο λήθαργος που κράτησε δεκαετίες δεν τελείωσε απλώς με μερικά μεγάλα έργα, αλλά με τη γέννηση ενός πραγματικά νέου μοντέλου ανάπτυξης για ολόκληρη την χώρα.
Πέτρος Λάζος
petros.lazos@capital.gr