Σε τρεις άξονες συνοψίζεται η συμφωνία ΓΣΕΕ και εργοδοτικών φορέων υπό την αιγίδα του υπουργείου Εργασίας, που ξεκλειδώνουν τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας μετά τον «πάγο» που βρίσκονταν από την περίοδο των μνημονίων.
Με αυτό τον τρόπο, εκτιμάται ότι θα δοθεί θετικό σήμα, ώστε να αυξηθούν οι μισθοί, αλλά και να βελτιωθούν ευρύτερα, οι όροι εργασίας. Χαρακτηριστικό της χθεσινής συνέντευξης τύπου, που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της υπουργού Εργασίας, Νίκης Κεραμέως, ήταν ότι από την εργοδοτική πλευρά, με κύριο εκφραστή τον πρόεδρο του ΣΕΒ, Σπύρο Θεοδωρόπουλο, τονίστηκε ότι οι μισθοί πρέπει να αυξηθούν για να πάρουν και οι εργαζόμενοι το μέρισμα που τους αναλογεί από τη θετική πορεία της ελληνικής οικονομίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι κυριότερες παρεμβάσεις που γίνονται προς την κατεύθυνση της βελτίωσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων αφορούν τη διευκόλυνση της επέκτασης των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, την προστασία των εργαζομένων μετά τη λήξη μιας ΣΣΕ και την πιο εύκολη πρόσβαση στη Διαιτησία.
Έτσι, ενεργοποιούνται τα τριτοβάθμια σωματεία, η ΓΣΕΕ για τους εργαζόμενους και ΣΕΒ, ΣΕΤΕ, ΕΣΕΕ, ΓΣΕΒΕΕ και ΣΒΕ για τους εργοδότες, ώστε να διευκολύνουν την υπογραφή ΣΣΕ. Αρχικά, το ποσοστό για να επεκταθεί μια σύμβαση σε όλο τον κλάδο, υποχωρεί από το 50%, στο 40%. Όμως, αν μια ΣΣΕ υπογραφεί με παρέμβαση τριτοβάθμιας συνδικαλιστικής οργάνωσης, το ποσοστό αυτό μηδενίζεται.
Παράλληλα επανέρχεται το σκέλος της μετενέργειας των συμβάσεων, που από το 2012, επί εποχής Μνημονίων, είχε ουσιαστικά, καταργηθεί. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι βασικοί όροι μιας ΣΣΕ, θα μπορούν να ισχύουν και μετά τη λήξη της, ακόμα και αν η διαπραγμάτευση για μια νέα ΣΣΕ βρίσκεται σε εξέλιξη. Έτσι, εκτιμάται ότι οι εργαζόμενοι δεν θα έχουν κίνδυνο να υποστούν δραματική μείωση των αποδοχών τους, ή των όρων εργασίας που απασχολούνται, από την λήξη μιας Σύμβασης, που δεν αντικαταστάθηκε με κάποια καινούργια.
Την ίδια στιγμή δημιουργείται τριμελής επιτροπή που θα αναλάβει τον «προέλεγχο» των αιτημάτων για διαιτησία, ενώ καταργείται και η β’ φάση που ίσχυε έως τώρα.
Ας δούμε, αναλυτικά, τους άξονες των παρεμβάσεων που συμφωνήθηκαν από όλες τις πλευρές, μετά από επτά μήνες διαπραγματεύσεων:
1ος άξονας: Πιο εύκολη επέκταση Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας.
Ο στόχος είναι πιο πολλοί εργαζόμενοι να προστατεύονται από ΣΣΕ. Σήμερα η κάλυψη βρίσκεται στο 24% περίπου των εργαζομένων της χώρας. Σύμφωνα με την Κοινοτική Οδηγία που πριν από ένα έτος εντάχθηκε στο νομοθετικό πλαίσιο της χώρας, πρέπει να φτάσει τουλάχιστον στο 80% αυτή η κάλυψη. Με αυτό ως δεδομένο, συμφωνήθηκε να μειωθεί στο 40%, από 50% που είναι σήμερα, το ποσοστό των εργοδοτών και των εργαζομένων που εκπροσωπούνται από τα Σωματεία τους και δουλεύουν στον κλάδο που επήλθε μια νέα ΣΣΕ. Εξαιτίας της ύπαρξης, έως τώρα, του ορίου του 50%, έχουν υπογραφεί 15 κλαδικές συμβάσεις, οι οποίες βρίσκονται προς έγκριση στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας (ΑΣΕ), ώστε να επεκταθούν στο σύνολο του κλάδου που αναφέρονται. Κάτι τέτοιο όμως δεν μπορεί να συμβεί, επειδή δεν καλύπτουν το ανωτέρω ποσοστό.
Ο προσδιορισμός του πεδίο εφαρμογής μιας Συλλογικής Σύμβασης θα πραγματοποιείται με την αξιοποίηση των ΚΑΔ που προσδιορίζουν τον εκάστοτε κλάδο. Όμως, σε περίπτωση μη συμφωνίας μεταξύ των εκπροσώπων εργοδοτών και εργαζομένων, στο επίπεδο του Κλάδου που εκπροσωπούν, δημιουργείται μια νέα δυνατότητα επέκτασης ΣΣΕ. Το ποιοτικό κριτήριο του 40% δεν θα εξετάζεται καθόλου όταν την ΣΣΕ συνυπογράφουν Εθνικοί Κοινωνικοί Εταίροι. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούν τα πρωτοβάθμια συνδικάτα, να εκχωρούν τις αρμοδιότητές τους, στα αντίστοιχα τριτοβάθμια σωματεία (πχ ΓΣΕΕ για τους εργαζόμενους, ΣΕΒ για τους εργοδότες) και εκείνα δεσμεύονται να συμφωνήσουν σε νέα ΣΣΕ. Το κρίσιμο σημείο αυτής της αλλαγής, είναι ποιος θα δεσμεύει τα συνδικάτα να προβούν σε μια τέτοια πρωτοβουλία εκχώρησης αρμοδιοτήτων διαπραγμάτευεσης… Ειδικά για τη ΓΣΕΕ, η Συμφωνία προβλέπει ότι θα μπορεί να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές ΣΣΕ επικουρικά. Απαραίτητη προϋπόθεση, θα είναι να προσκληθεί από κάποιο μέλος της να το κάνει.
Την ίδια στιγμή, γίνονται πιο λειτουργικά τα μητρώα εργοδοτών (ΓΕΜΗΟΕ) και εργαζομένων (ΓΕΜΗΣΟΕ), ώστε να μπορεί να εντοπιστεί πιο εύκολα το ποσοστό κάλυψης. Στο πλαίσιο αυτό, μειώνονται τα στοιχεία που απαιτούνται για εγγραφή στα μητρώα, στα απολύτως απαραίτητα. Μετριάζονται οι κυρώσεις που συνεπάγεται, τυχόν μη εγγραφή στα μητρώα. Οριοθετείται η μη αναστολή των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη συνδικαλιστική δράση. Η εγγραφή συνδικαλιστικής οργάνωσης στα μητρώα θα απαιτείται μόνο για την επέκταση μιας ΣΣΕ ή για ενδεχόμενη προσφυγή στον ΟΜΕΔ. Επίσης, τα εκλογικά έγγραφα θα παραδίδονται από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις στο Πρωτοδικείο, αντί για το Μητρώο, όπως ήταν η σχετική προϋπόθεση, έως τώρα.
Παράδειγμα
Έστω επιχείρηση που είναι ενταγμένη στο μητρώο του ΓΕΜΗΟΕ και υπάγεται, συνδικαλιστικά, στη ΓΣΕΒΕΕ. Αν στον κλάδο της υπογραφεί νέα ΣΣΕ, τότε πρέπει να εφαρμόσει υποχρεωτικά, τους όρους αυτής, άρα και τις όποιες αυξήσεις έχουν συμφωνηθεί. Αν δεν είναι μέλος του εργοδοτικού σωματείου, τότε αρχικά μπορεί να αρνηθεί να εφαρμόσει τη νέα ΣΣΕ. Όμως, στην περίπτωση που η ΣΣΕ επεκταθεί στο σύνολο του κλάδου, δεσμεύεται και η εν λόγω επιχείρηση. Εάν επιμείνει να αρνείται να αποδεχτεί τους όρους της νέας Σύμβασης (πχ τις αυξήσεις στους μισθούς), τότε οι εργαζόμενοι οφείλουν να ενημερώσουν το δικό τους σωματείο. Εν συνεχεία, ίσως χρειαστεί να παρέμβουν οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου, μέσω πιθανού ελέγχου από τους Επιθεωρητές Εργασίας.
2ος άξονας: Πλήρης προστασία των εργαζομένων από και μετά τη λήξη των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας
Στόχος της συγκεκριμένης παρέμβασης είναι η ενίσχυση της σταθερότητας και της ασφάλειας του εργασιακού περιβάλλοντος. Έτσι, όλοι οι όροι μιας ΣΣΕ που αφορούν τους εργαζόμενους εξακολουθούν να ισχύουν και μετά τη λήξη της. Διατηρείται η παράταση ισχύος για τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση μιας ΣΣΕ. Μετά το τρίμηνο, εξακολουθούν να ισχύουν όλοι οι όροι μιας ΣΣΕ, μέχρι τη σύναψη νέας συλλογικής ή ατομικής σύμβασης εργασίας. Άρα ενεργοποιείται η διαδικασία της πλήρους μετενέργειας που είχε καταργηθεί το 2012. Ως προσθήκη, η Κοινωνική Συμφωνία ορίζει πως, ειδικά για τους νεοπροσλαμβανόμενους σε έναν κλάδο, καλύπτονται από την ΣΣΕ, ακόμα και αν η πρόσληψη λάβει χώρα κατά την τρίμηνη παράτασή της.
3ος άξονας: Επιτάχυνση διαδικασιών σε περίπτωση διαφωνίας εργαζομένων και εργοδοτών
Στόχος είναι να υπάρξουν καλύτερες και ταχύτερες διαδικασίες για την επίλυση διαφορών στον ΟΜΕΔ. Για το λόγο αυτό, δημιουργείται μηχανισμός προελέγχου των μονομερών αιτήσεων προσφυγής στη Μεσολάβηση και στη Διαιτησία. Έτσι, συστήνεται και θα λειτουργεί ειδική τριμελής επιτροπή στον ΟΜΕΔ, με αυτό το αντικείμενο. Θα γίνεται έλεγχος αυστηρά και μόνο των νόμιμων προϋποθέσεων για μονομερή προσφυγή. Τα μέλη της Επιτροπής Προελέγχου θα είναι ένας Καθηγητής Νομικής Σχολής Εργατικού Δικαίου, ένας Καθηγητής Οικονομικών και ένας δικαστής ανώτατου δικαστηρίου. Ταυτόχρονα, καταργείται ο β’ βαθμός διαιτησίας του ΟΜΕΔ για να υπάρξει ενδεχόμενα, γρηγορότερη επίλυση διαφορών. Διατηρείται όμως, η δυνατότητα δικαστικής προσβολής μιας δικαστικής απόφασης.
Η Υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, χαρακτήρισε «ιστορική» τη συμφωνία, «όχι μόνο γιατί κάτι ανάλογο δεν έχει συμβεί ποτέ στο παρελθόν στη χώρα μας – μία συμφωνία Κυβέρνησης με όλους τους Εθνικούς Κοινωνικούς Εταίρους τέτοιου εύρους – αλλά κυρίως γιατί η Συμφωνία χτίζει ένα πλαίσιο συνεργασίας που δίνει σταθερότητα, ασφάλεια και ξεκάθαρους κανόνες για όλους και σηματοδοτεί την αφετηρία μιας νέας εποχής για τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας στην Ελλάδα».
Ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ, Γιάννης Παναγόπουλος, επισήμανε πως η «τώρα είναι η ώρα που θα κριθεί στην πράξη και η ικανότητα των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων να συνάψουν συλλογικές συμβάσεις που μπορούν να καλύψουν εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους. Θα κριθεί βεβαίως και η διάθεση Εργοδοτών και Κυβέρνησης να συμβάλουν θεσμικά στην προσπάθεια αύξησης του διαθέσιμου εισοδήματος των Εργαζομένων και κυρίως της αγοραστικής δύναμής του. Από τα λόγια στα έργα για όλους λοιπόν. Αυτή είναι η πρόκληση».
Ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, υπογράμμισε ότι «η υποχρέωσή μας ως εργοδότες είναι να αυξήσουμε την παραγωγικότητα μέσω των επενδύσεών μας, το οποίο θα επιτρέψει την αύξηση των εισοδημάτων και ταυτόχρονα να συμβάλουμε και εμείς με τις δυνάμεις μας στην υπογραφή συλλογικών συμβάσεων που θα καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ποσοστό εργαζομένων».
Ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ Γιώργος Καββαθάς εστίασε στο ότι «η αναγνώριση της επικουρικής αρμοδιότητας στους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους και η μετενέργεια των κανονιστικών όρων των ΣΣΕ μέχρι την υπογραφή νέας, είναι παρεμβάσεις στήριξης των μισθών και ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για τους εργαζόμενους».
Ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ Σταύρος Καφούνης πρόσθεσε ότι πρόκειται για μια «συμφωνία ευθύνης, με προστιθέμενη αξία και αναπτυξιακό πρόσημο για τις επιχειρήσεις, τους εργαζόμενους και το σύνολο της οικονομίας. Η συμφωνία ευνοεί την αύξηση της παραγωγικότητας και των αμοιβών μέσα από την υπογραφή περισσότερων συλλογικών συμβάσεων, ενδυναμώνοντας αποφασιστικά τον ρόλο των τριτοβάθμιων εργοδοτικών οργανώσεων για την ομαλή λειτουργία της αγοράς εργασίας».
Ο πρόεδρος του ΣΕΤΕ Γιάννης Παράσχης υπογράμμισε ότι στηρίζει «το νέο προωθούμενο πλαίσιο με την προσδοκία ότι θα ενισχύσει τον θεσμό των συλλογικών διαπραγματεύσεων, αυξάνοντας το ποσοστό κάλυψης των εργαζομένων και θα θωρακίσει τον κοινωνικό διάλογο».
Η πρόεδρος του ΣΒΕ Λουκία Σαράντη επισήμανε ότι η κοινή συνεννόηση που επετεύχθη «κινείται προς τη σύγκλιση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις σύγχρονες πρακτικές και αποδεικνύει ότι, όταν συνεργαζόμαστε, μπορούν να προκύψουν λύσεις με πραγματικό αντίκτυπο».
Ωστόσο, σύμφωνα με τον γνωστό δικηγόρο – εργατολόγο Διονύση Τεμπονέρα: «Αφού η κυβέρνηση της ΝΔ ανακάλυψε μετά από 7 χρόνια, ότι η χώρα είναι ευρωπαϊκή εξαίρεση όσον αφορά το ποσοστό κάλυψης εργαζομένων από ΣΣΕ, με ολέθριες συνέπειες για την αγοραστική τους δύναμη, λαμβάνει πρωτοβουλίες δήθεν για την ενίσχυση του θεσμού. Και τι κάνει; Ξεχνά την επαναφορά της Εθνικής Γενικής Συλλογική Σύμβασης Εργασίας. Ξεχνά την επαναφορά της μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία. Ξεχνά την επαναφορά των βασικών αρχών των ΣΣΕ (αρχή της ευνοϊκότερης ρύθμισης κλπ.)… Και.. Διατηρεί όλο το μνημονιακό νομοθετικό πλαίσιο σε ισχύ, χωρίς να υπάρχει από το 2018 σχετική υποχρέωση. Και 13ωρο… Και αναιτιολόγητη απόλυση… Και καμία πρόβλεψη για υγεία και ασφάλεια στην εργασία… Και περιστολή του δικαιώματος στην απεργία… Παρά τις παραμετρικές βελτιώσεις η ουσία παραμένει. Οι νέες ρυθμίσεις δεν θα ευθυγραμμίσουν τη χώρα με τις προβλέψεις της ΕΕ για ποσοστό κάλυψης εργαζομένων από ΣΣΕ σε ποσοστό 80%. Οι εργαζόμενοι θα συνεχίσουν να αμείβονται με μισθούς Βουλγαρίας, να δουλεύουν με ωράρια Κίνας να πληρώνουν τιμές Ελβετίας».
Τα επόμενα βήματα της Συμφωνίας είναι εντός Δεκεμβρίου, το υπουργείο Εργασίας να δώσει στη δημοσιότητα το Σχέδιο Δράσης που θα περιέχει, αναλυτικά, τους όρους αυτής. Εν συνεχεία, στις αρχές Ιανουαρίου, το εν λόγω σχέδιο θα νομοθετηθεί.
Θολά σημεία
*Επέκταση: Αποτελεί μεγάλο ερωτηματικό, πώς θα πείθονται οι εκπρόσωποι εργαζομένων και (πολύ περισσότερο) εργοδοτών να εκχωρήσουν τη διαπραγματευτική αρμοδιότητα που έχουν, σε κάποιο Τριτοβάθμιο Σωματείο. Είναι πιθανό με εκπροσώπηση μόνο της μίας από τις δύο πλευρές (πχ ΓΣΕΕ) να μην αρκεί για να υπογραφεί νέα ΣΣΕ. Η τελική διατύπωση του Σχεδίου Νόμου που θα έρθει, αποκτά βαρύνουσα σημασία.
*ΟΜΕΔ: Η πρακτική αδυναμία μονομερούς προσφυγής στη Διαιτησία, διατηρείται. Η δημιουργία πρόσθετης επιτροπής, ίσως περιπλέξει αντί να διευκολύνει την κατάσταση. Τα εμπόδια δεν αίρονται, παρά την κατάργηση της β’ φάσης της διαιτησίας, που ενδεχόμενα να γίνεται για τυπικούς και όχι ουσιαστικούς λόγους.
*Κατώτατος μισθός: Ο καθορισμός των βασικών αποδοχών στον ιδιωτικό τομέα, δηλαδή η ουσιαστική ενεργοποίηση της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας (ΕΓΣΣΕ) δεν επανέρχεται στους κοινωνικούς εταίρους. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία – καθορισμός παραμένει στην πλευρά της Κυβέρνησης και ειδικότερα, στον εκάστοτε Υπουργό Εργασίας. Τουλάχιστον δύο εξ αυτών (ΓΣΕΕ και ΓΣΕΒΕΕ) επανέλαβαν το συγκεκριμένο πάγιο αίτημά τους και κατά τη διάρκεια της χθεσινής συνέντευξης τύπου. Έτσι όμως, δεν επανέρχεται το καθεστώς εργασιακών σχέσεων που διέπει τη χώρα, σε συνθήκες προ μνημονιακής περιόδου.