Μπορείς όντως να είσαι υπομονετικός γονιός σε έναν κόσμο που θέλει τα πάντα εδώ και τώρα;

Από τις παραδόσεις αυθημερόν έξω από την πόρτα  μέχρι τις παιδικές τηλεοπτικές εκπομπές διαθέσιμες όποτε τις θέλεις, μήπως έχεις ξεχάσει πώς να περιμένεις το οτιδήποτε; Τα καλά νέα είναι ότι η υπομονή είναι μια δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί – τόσο από τους γονείς όσο και από τα παιδιά. Να πώς.

Το παιδί σου σε έχει «τρελάνει» θέλοντας να μάθει γιατί το ρούχο που έχετε παραγγείλει πριν 18 ώρες «αργεί τόσο πολύ» και ταυτόχρονα ζητά να κάνεις κάτι για το ίντερντ που κόλλησε – κι ας ξεκινήσει να παίζει λίγα δευτερόλεπτα μετά.

Αν είσαι γονιός που μεγάλωσε με dial-up internet, τηλεοπτικά διαλείμματα που δεν τελείωναν ποτέ και πολύωρα ταξίδια στο αυτοκίνητο με το ραδιόφωνο να παίζει στο βάθος, η σημερινή ανυπομονησία των παιδιών μπορεί να σου φαίνεται υπερβολική. Μπορεί να σε εκνευρίζει, να σε κουράζει ή να σε κάνει να σκέφτεσαι ότι «δεν έχουν μάθει να περιμένουν για οτιδήποτε».

Κι όμως, αν το δεις πιο καθαρά, δεν διαφέρεις τόσο όσο νομίζεις. Ζεις κι εσύ μέσα σε έναν κόσμο που έχει εκπαιδεύσει όλους – μικρούς και μεγάλους – στην αμεσότητα. Παραγγελίες που έρχονται αυθημερόν, φαγητό στην πόρτα με ένα κλικ, απαντήσεις σε δευτερόλεπτα, ψυχαγωγία διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή. Δεν χρειάζεται πια να περιμένεις σχεδόν για τίποτα. Και αυτό αλλάζει, αθόρυβα αλλά βαθιά, τον τρόπο που λειτουργεί το νευρικό σύστημα.

Όπως εξηγούν ειδικοί ψυχικής υγείας, το περιβάλλον αυτό έχει εκπαιδεύσει τον εγκέφαλο να περιμένει συνεχή ανταμοιβή. Κάθε ειδοποίηση, κάθε μήνυμα, κάθε “ping” τραβάει την προσοχή άμεσα και απαιτεί αντίδραση. Ο εγκέφαλος προσαρμόζεται σε αυτό τον ρυθμό και δυσκολεύεται περισσότερο να μείνει στη σιωπή, στη καθυστέρηση, στη μικρή παύση.

Αυτό δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Αφορά και εσένα. Και ίσως γι’ αυτό η ανυπομονησία τους σε ενοχλεί τόσο: γιατί καθρεφτίζει μια δική σου δυσκολία που δεν θέλεις πάντα να παραδεχτείς.
Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να θυμάσαι κάτι βασικό: η υπομονή δεν είναι έμφυτο χαρακτηριστικό. Δεν «έχεις» ή «δεν έχεις» υπομονή. Είναι δεξιότητα. Και όπως κάθε δεξιότητα, χτίζεται μέσα από εμπειρία, επανάληψη και έκθεση στη δυσκολία της αναμονής. Τα παιδιά σήμερα απλώς έχουν λιγότερες ευκαιρίες να την εξασκήσουν.

Η υπομονή όμως δεν είναι κάτι δευτερεύον, εξηγεί η παιδοψυχολόγος Michele McDowell. Είναι θεμέλιο για πολλά άλλα: για το πώς διαχειρίζεσαι τη ματαίωση, για το πώς ρυθμίζεις τα συναισθήματά σου, για το πώς χτίζεις σχέσεις, για το πώς επιμένεις σε κάτι που θέλει χρόνο. Χωρίς αυτήν, όλα μοιάζουν επείγοντα – και τίποτα δεν αντέχεται για πολύ.

Αν θέλεις να βοηθήσεις το παιδί σου να την καλλιεργήσει, το πιο δυνατό εργαλείο δεν είναι οι οδηγίες. Είσαι εσύ. Ο τρόπος που φέρεσαι όταν περιμένεις, όταν καθυστερεί κάτι, όταν δεν γίνεται άμεσα αυτό που θέλεις. Τα παιδιά δεν ακούνε μόνο τι λες, παρατηρούν πώς ζεις.

Όταν εσύ λες « θα πάρω μια ανάσα πριν απαντήσω», δείχνεις στο παιδί σου ότι τα συναισθήματα δεν οδηγούν απαραίτητα σε παρορμητική αντίδραση. Όταν περιμένεις κάτι χωρίς να γεμίζεις το κενό με κινητό, του μαθαίνεις ότι η αναμονή δεν είναι κενό που πρέπει να εξαφανιστεί, αλλά μέρος της ζωής.

«Τα παιδιά επαναλαμβάνουν αυτό που αναγνωρίζεται, οπότε η ονομασία της προσπάθειάς τους αυξάνει τις πιθανότητες να προσπαθήσουν ξανά την επόμενη φορά», εξηγεί απο την πλευρά της η οικογενειακή θεραπεύτρια Sarah Hodges.

Εξίσου σημαντικό είναι να μην «σπεύδεις» να λύνεις κάθε του δυσκολία. Όταν σου λέει «δεν μπορώ» αντί να το αναλάβεις αμέσως, μπορείς να μείνεις λίγο εκεί και να πεις «πάμε να δοκιμάσουμε ένα μικρό βήμα μαζί». Αυτή η μικρή καθυστέρηση δίνει χώρο να αντέξει τη δυσφορία και να ανακαλύψει ότι μπορεί.

Χρειάζεται επίσης να κάνεις την αναμονή μέρος της καθημερινότητας, όχι εξαίρεση. Αν κάτι δεν μπορεί να γίνει άμεσα, να το λες καθαρά: «θα το κάνουμε όταν τελειώσω αυτό».

Μικρές πρακτικές βοηθούν πολύ περισσότερο απ’ όσο φαίνεται.

Παιχνίδια που απαιτούν σειρά, χρονόμετρα, αναμονή «μέχρι να τελειώσουν τρία τραγούδια» μικρές καθυστερήσεις πριν την ικανοποίηση μιας επιθυμίας. Αυτές οι στιγμές μοιάζουν ασήμαντες, αλλά στην πραγματικότητα εκπαιδεύουν τον εγκέφαλο στο να αντέχει τη διάρκεια.

Και κάτι ακόμα σημαντικό: η υπομονή δεν είναι σταθερή κατάσταση. Δεν είσαι πάντα υπομονετική ή πάντα ανυπόμονη. Εξαρτάται από την κούραση, την πίεση, το στρες, την ψυχική σου ενέργεια.

Όταν είσαι εξαντλημένη, η αντοχή σου μειώνεται – όχι επειδή «δεν προσπαθείς», αλλά επειδή το νευρικό σου σύστημα δεν έχει περιθώριο. Γι’ αυτό, αντί να αντιμετωπίζεις την ανυπομονησία σαν ελάττωμα, μπορείς να τη δεις σαν σήμα. Σαν ένδειξη ότι χρειάζεσαι ξεκούραση, αποφόρτιση, λιγότερη πίεση.

Κι όχι, δεν πρόκειται να μετατρέψεις τον εαυτό σου ούτε το παιδί σου σε «τέλειους υπομονετικούς ανθρώπους».Θα ανακαλύψεις όμως ότι η υπομονή δεν είναι απλώς κάτι που διδάσκεις. Καλλιεργείται καθημερινά μέσα στις μικρές στιγμές που δεν πάνε ακριβώς όπως θέλεις – αλλά τελικά χτίζουν κάτι πιο σταθερό από την άμεση ικανοποίηση.