Οι ελληνικές επιχειρήσεις χρειάζονται ξεκάθαρη στρατηγική και καινοτομία

Ζούμε σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών, με γεωπολιτικές εντάσεις, εμπορικούς πολέμους, σκληρό ανταγωνισμό στις αγορές, ενεργειακές κρίσεις, τεχνολογικές επαναστάσεις και ανατροπές. Πόσο όμως είναι έτοιμες οι ελληνικές επιχειρήσεις να χαράξουν μια νέα και αποτελεσματική στρατηγική, σε αυτόν τον κόσμο που αλλάζει με ραγδαίους ρυθμούς;

Συζητήσαμε το θέμα στο Vidcast της Ναυτεμπορικής με τον Βασίλη Παπαδάκη, καθηγητή Στρατηγικής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο και διευθυντή του Executive MBA, κορυφαίου προγράμματος ανάπτυξης διοικητικών στελεχών.

«Υπάρχει ένας όρος που δημιουργήθηκε το 2022 και περιγράφει αυτό που ζούμε κάθε μέρα. Λέγεται “permacrisis”: μια συντομογραφία του “Permanent crisis” – μόνιμη κρίση, δηλαδή. Μετά το 2020 βιώνουμε παγκοσμίως μια συνεχή κρίση. Συγκεκριμένα, για τις ελληνικές εταιρείες, τι βιώσαμε την τελευταία 15ετία; Μια περίοδο όπου πολλές εταιρείες μας αντιμετώπισαν πολύ μεγάλα προβλήματα, χρεοκόπησαν χιλιάδες. Είδα με όμως και τις εταιρείες που στάθηκαν ανθεκτικές και ικανές να προσαρμόζονται στην κρίση. Είδαμε τις εταιρείες που επιβίωσαν της χρηματοπιστωτικής κρίσης, να επιβιώνουν και στην πανδημία και της ουκρανικής κρίσης και τώρα. Κατά συνέπεια, αν με ρωτάτε, κύριε Ψύλο, αν το ποτήρι είναι μισοάδειο ή μισογεμάτο, εγώ προσπαθώ να το δω μισογεμάτο. Οι καλές μας εταιρείες είναι εκπαιδευμένες. Τα στελέχη μας είναι εκπαιδευμένα. Έχουν μάθει να διδάσκονται από την κρίση. Να προσαρμόζονται στις αλλαγές και έχουμε πολλές και καλές εταιρείες».

Κύριε καθηγητά, ως ειδικός στη Στρατηγική των επιχειρήσεων, τι μήνυμα θα στέλνατε στους Έλληνες επιχειρηματίες;

«Το πρώτο μήνυμα είναι αυτό που ονομάζουμε ανταγωνιστική στρατηγική. Πώς ανταγωνιζόμαστε. Πώς προσπαθούμε να κερδίσουμε ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα. Και το δεύτερο είναι η στρατηγική ανάπτυξης. Πρακτικά, όσον αφορά το πώς ανταγωνιζόμαστε, θα πρέπει οι εταιρείες μας να ξεκαθαρίσουν τι παιχνίδι παίζουν. Στη στρατηγική έχουμε δύο κεντρικές επιλογές: Ή θα γίνεις ένας ηγέτης κόστους, ένας παίκτης στον κλάδο που έχει χαμηλά κόστη, ή ένας ηγέτης μοναδικότητας. Να παίξεις δηλαδή ένα άλλο παιχνίδι, προσφέροντας μοναδικά προϊόντα και υπηρεσίες και ζητώντας μία καλύτερη τιμή. Οι εταιρείες μας θα πρέπει να ξεκαθαρίσουν το παιχνίδι που θέλουν να παίξουν. Οι πραγματικά επιτυχημένες εταιρείες έχουν μία ξεκάθαρη στρατηγική. Δημιουργούν, επίσης, αξίες και κουλτούρα που ταιριάζουν με τη στρατηγική τους. Άρα, θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο από οργάνωση, ανθρώπους, συστήματα, ικανότητες, αξίες και πολλά άλλα, που υποστηρίζουν τη στρατηγική. Αν εγώ λέω ότι θέλω να έχω μοναδικά προϊόντα και δεν επιβραβεύω τους ανθρώπους μου για ιδέες, δεν πρόκειται να πάρω ιδέες για μοναδικά προϊόντα. Οι εταιρείες μας, σε αυτόν τον κόσμο που αλλάζει, δεν μπορούν να κάνουν τα πάντα και για όλους. Χρειάζονται δύσκολες αποφάσεις. Αν μπορώ να πω κάτι στους ανθρώπους των επιχειρήσεων, αυτό είναι να είναι προσεκτικοί σε αυτό που κάνουν και κυρίως στο τι δεν κάνουν. Να μην προσπαθούν να προσφέρουν τα πάντα για όλους».

Υπάρχουν όμως και τα στερεότυπα του παρελθόντος, κύριε καθηγητά;

«Αναμφίβολα κύριε Ψύλο, διαχρονικά δημιουργούνται διάφορα στερεότυπα, δηλαδή παγιωμένοι τρόποι αντιλήψεων, οι οποίοι υιοθετούνται από όλους και θεωρούνται δεδομένοι. Πρέπει όμως αυτά τα στερεότυπα να τα αμφισβητήσουν δημιουργικά και να προσπεράσουν όσα αποτελούν τροχοπέδη». Ειδικά για τις μικρομεσαίες και οικογενειακές επιχειρήσεις, που αποτελούν σχεδόν το 90% στη χώρα μας, τι γίνεται; «Υπάρχει μια έκθεση της Eurostat το 2024, που συγκρίνει τις εταιρείες όλων των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο. Χωρίζει τις επιχειρήσεις σε τρεις κα τηγορίες με βάση τον αριθμό των απασχολουμένων: μέχρι εννέα άτομα, από 10 έως 50 και από 50 έως 250. Το συμπέρασμα είναι πραγματικά συγκλονιστικό για τη χώρα μας. Στην πρώτη κατηγορία με έως 9 εργαζόμενους η προστιθέμενη αξία των ελληνικών επιχειρήσεων ανά απασχολούμενο είναι μακράν η χειρότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην κατηγορία 10-50 είναι πολύ κακή και στις επιχειρήσεις με 50 έως 250 εργαζόμενους είμαστε στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Τα στοιχεία αυτά λένε κάτι και για τη χώρα μας, ως κεντρική πολιτική και στρατηγική: Οι εταιρείες μας θα πρέπει να μεγαλώσουν για να μπορέσουν να γίνουν πιο παραγωγικές. Για να μπορέσουν να αμείβουν καλύτερα τους ανθρώπους τους. Η χώρα θα πρέπει να δώσει κίνητρα στις εταιρείες με έως 50 εργαζόμενους να έχουν 250 ή ακόμη περισσότερους».

Με ποιον τρόπο και τι κίνητρα μπορεί να επιτευχθεί αυτό;

«Κύριε Ψύλο, με κίνητρα εξαγορών και συγχωνεύσεων. Με κίνητρα ανάπτυξης ή επέκτασης σε νέες αγορές. Αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να το δουν οι εταιρείες μας. Οι εταιρείες μας δεν θα πρέπει απλά να εφησυχάζουν με το μέγεθος και τις δραστηριότητες που έχουν. Για τις εταιρείες μας πάντα θα πρέπει να υπάρχει ένα ερώτημα: Πού αναπτυσσόμαστε; Και οι πραγματικά επιτυχημένες ελληνικές εταιρείες είναι αυτές που έχουν ξεφύγει από τα όρια της χώρας μας. Οι εξαγορές και οι συγχωνεύσεις είναι επιλογές που δίνουν γρήγορη ανάπτυξη, γρήγορη μεγέθυνση, οικονομίες κλίμακας».

Οι ελληνικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε μια κορεσμένη και πολύ ανταγωνιστική αγορά. Πώς μπορούν να καινοτομήσουν, να κάνουν κάτι διαφορετικό;

«Στο Executive MBA που διευθύνω, υπάρχει ένα μάθημα επιλογής το οποίο το αγαπούν οι φοιτητές μας: Στρατηγική καινοτομία και επιχειρηματικότητα. Το πώς μια εταιρεία μπορεί να καινοτομήσει στην αγορά και ιδανικά να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Κατά συνέπεια, η “μοίρα” των επιχειρήσεων είναι να καινοτομούν. Οι επιχειρήσεις οι οποίες δεν καινοτομούν δεν μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο μας. Χρειαζόμαστε περισσότερη καινοτομία». Πόσο όμως οι ελληνικές επιχειρήσεις αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη; «Κύριε Ψύλο, η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα τεράστιο θέμα. Να μην γκρινιάζουμε μόνο για τις ελληνικές εταιρείες, που δεν έχουν καταφέρει να ενσωματώσουν σε σοβαρό βαθμό την τεχνητή νοημοσύνη. Το ίδιο ισχύει και για πολλές διεθνείς εταιρείες. Το μεγάλο πρόβλημα στην τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο η ενσωμάτωση, αυτό θα γίνει κάποια στιγμή. Το μεγάλο πρόβλημα είναι τα τρισεκατομμύρια που έχουν επενδυθεί, να έχουν απόδοση».