φωτ.: REUTERS/Amr Alfiky
Η απόφαση αποκλεισμού όλων των νοτίων λιμένων του Ιράν και των υπό ιρανικό έλεγχο οδεύσεων μέσω του Ορμούζ αποτελεί συγκριτικά με τα αποκαλυπτικά σενάρια κατάληψης της νήσου Χαργκ ή καταστροφής του ιρανικού δικτύου ηλεκτρισμού και οδικών/σιδηροδρομικών μεταφορών, τη λογικότερη επιλογή μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ.
Η επιβολή ενός τέτοιου αποκλεισμού στον Κόλπο του Ομάν και στην Αραβική Θάλασσα θα μπορούσε υπό προϋποθέσεις να διακόψει τις ιρανικές εξαγωγές αργού πετρελαίου, επιφέροντας σταδιακά οικονομική ασφυξία στο ιρανικό καθεστώς υποχρεώνοντάς το να συμβιβαστεί, αν και πλέον το 50% της ιρανικής οικονομίας δεν εξαρτάται από τις εξαγωγές αργού. Η επιτυχία ενός τέτοιου ριψοκίνδυνου αποκλεισμού εξαρτάται κατά κύριο λόγο από:
α) Τη διάρκεια του αποκλεισμού που πρέπει να κρατήσει εβδομάδες προκειμένου να έχει σωρευτικό αποτέλεσμα κατά του Ιράν, το οποίο δεν περίμενε ότι θα ήταν το μόνο που θα μπορούσε να εξάγει πετρέλαιο μέσω του Ορμούζ επί έξι εβδομάδες ενώ βομβαρδιζόταν καθημερινά. Πέραν αυτού, οι Ιρανοί προετοιμάζονταν γι’ αυτό το ενδεχόμενο αξιοποιώντας όλες τις ναυτικές και χερσαίες οδεύσεις επικοινωνίας τους με Ρωσία και Κίνα μέσω περιοχών εκτός αμερικανικού ελέγχου, όπως η Κασπία, το Ιράκ, η Τουρκία και η Κεντρική Ασία.
β) Τη στάση της Κίνας, η οποία απορροφά το 90% των ιρανικών πετρελαϊκών εξαγωγών. Εάν οι ΗΠΑ δεν επιχειρήσουν να σταματήσουν κινεζικά δεξαμενόπλοια επί του πεδίου –και εάν το κάνουν, είναι ασαφές εάν αυτό θα πετύχει–, ο αποκλεισμός θα αποτύχει ως προς την εξαγωγική του παράμετρο. Γι’ αυτό και το Ιράν είτε θα χρησιμοποιεί μόνο κινεζικά πλοία είτε θα εγγράψει στο κινεζικό νηολόγιο όλο τον εθνικό στόλο δεξαμενοπλοίων ώστε να δυσκολέψει τον αμερικανικό έλεγχο. Η Κίνα δεν χρειάζεται να συνοδεύσει ενόπλως τα δεξαμενόπλοιά της προς/από τον Περσικό Κόλπο για να αποτρέψει ενδεχόμενη αμερικανική παρεμπόδιση, αρκεί να ενεργοποιήσει τον έλεγχό της επί των εξαγωγών βιομηχανικών μαγνητών για να υποχρεώσει τις ΗΠΑ να άρουν τον αποκλεισμό τους σε κινεζικά πλοία που μεταφέρουν ιρανικό αργό ή αραβικό αργό που θα διέλθει μέσω της ιρανικής όδευσης (με ή χωρίς καταβολή διοδίων ύψους 2 εκατ. δολαρίων). Εάν η Κίνα αναστείλει τις εισαγωγές της από το Ιράν, κάτι που δεν της δημιουργεί ουσιαστικό κενό τροφοδοσίας, τότε ουσιαστικά πιέζει το Ιράν να συμβιβασθεί.
γ) Το επίπεδο ανοχής του Ιράν στην οικονομική πίεση του αποκλεισμού. Ο ναυτικός αποκλεισμός αποτελεί με στρατηγικούς όρους απόπειρα επιβολής «ισοδύναμου τετελεσμένου», αλλά ακόμη και εάν επιβάλει το τετελεσμένο, δεν θα είναι ισοδύναμο υπό την άποψη ότι ο οικονομικός πόνος από ένα ολικό κλείσιμο των Στενών θα είναι δυσανάλογα μεγάλος για τους συμμάχους των ΗΠΑ συγκριτικά με το Ιράν, το οποίο δίνει υπαρξιακό αγώνα καθεστωτικής επιβίωσης.
Αυτό πρακτικά συνεπάγεται ότι σε περίπτωση υπερβολικής πίεσης, η Τεχεράνη μπορεί εύκολα να κλιμακώσει ενεργοποιώντας τους Χούθι και να χτυπήσει μαζικά κατά της Σαουδικής Αραβίας, θέτοντας εκτός λειτουργίας τον EWP και άλλα ζωτικά τμήματα του πετρελαϊκού δικτύου του βασιλείου, κάτι που έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να κάνει. Το Ιράν πήγε στις διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ έχοντας επιδείξει ότι –ακόμη και χωρίς τους Χούθι– μπορεί να επιφέρει ουσιαστικά πλήγματα κατά του σαουδαραβικού πετρελαϊκού συστήματος, δεδομένου ότι α) κατέστρεψε έναν από τους συνολικά 11 υπέργειους συμπιεστές του υπογειοποιημένου αγωγού Ανατολής – Δύσης μειώνοντας τις ροές προς το Yanbu κατά 0,7 ΕΚΒΗ και β) έθεσε εκτός λειτουργίας 600.000 και β/η από τη σαουδαραβική παραγωγή χτυπώντας τα πεδία Manifa (300.000 β/η) & Khurais (300.000 β/η).
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος από απόψεως παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας, να πετύχει το Ιράν παραλυτικά πλήγματα κατά του πετρελαϊκού συστήματος της Σαουδικής Αραβίας που θα θέσουν για χρόνια εκτός λειτουργίας σημαντικό τμήμα της μεγαλύτερης πετρελαιοεξαγωγικής χώρας του πλανήτη.
*Ο δρ Θεόδωρος Τσακίρης είναι διευθυντής Διεθνών Σχέσεων του ΑΔΜΗΕ και καθηγητής Γεωπολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
** Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην Καθημερινή της Κυριακής.
Ακολουθήστε το Money Review στο Google News