Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς μια εστία έντασης που αυξομειώνεται καθημερινά. Έχει μεταβληθεί σε έναν μηχανισμό που επηρεάζει το ίδιο το μοντέλο λειτουργίας των αγορών. Το λάθος που γίνεται σήμερα είναι ότι αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη γεωπολιτικό επεισόδιο. Ενώ στην πραγματικότητα, σε συνδυασμό με τις γεωπολιτικές αλλαγές ισορροπιών που αναπόφευκτα θα προκύψουν στην ευρύτερη περιοχή, λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ασυμμετρίας: μικρές μεταβολές στην ένταση παράγουν δυσανάλογες επιπτώσεις στις τιμές.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι αγορές δεν λειτουργούν ποτέ με βάση τα γεγονότα. Δεν τα περιμένουν για να κινηθούν. Λειτουργούν προεξοφλητικά. Τιμολογούν πιθανότητες πριν αυτές γίνουν πραγματικότητα και στη συνέχεια προσαρμόζονται, επιβεβαιώνοντας ή διαψεύδοντας αυτό που είχαν ήδη ενσωματώσει. Αυτό σημαίνει ότι η μεγαλύτερη κίνηση δεν γίνεται όταν συμβεί το γεγονός, αλλά όταν αλλάξει η εκτίμηση για το αν θα συμβεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, η άνοδος του πετρελαίου από τα 60 στα 115 δολάρια το βαρέλι και και η μετέπειτα υποχώρησή του προς τα 100, δεν είναι απλώς αντίδραση σε γεγονότα. Είναι προεξόφληση σεναρίων, σεναρίων που ενισχύονται από αντιφατικές δηλώσεις και παρεμβάσεις της στιγμής. Είναι η αγορά που ενσωματώνει την πιθανότητα διαταραχής ροών, την πιθανότητα κλιμάκωσης και το κόστος που αυτή συνεπάγεται. Χωρίς, όμως, να υπάρχουν πάντα τα στοιχεία που να στηρίζουν ένα συνεκτικό και ρεαλιστικό βασικό σενάριο τη δεδομένη χρονική στιγμή. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί ανέβηκε. Το ερώτημα είναι αν αυτή η τιμή αντιστοιχεί σε σενάριο που θα επιβεβαιωθεί ή αν θα χρειαστεί αναπροσαρμογή.
Το ίδιο ισχύει σε όλα τα επίπεδα. Οι μεταφορές, η μεταβλητότητα, οι αποτιμήσεις. Δεν ακολουθούν τα γεγονότα. Ακολουθούν τις πιθανότητες των γεγονότων. Και όταν αυτές οι πιθανότητες μεταβάλλονται γρήγορα ή γίνονται αντιφατικές, τότε η αγορά κυριαρχείται από αστάθεια, όχι επειδή δεν ξέρει τι συμβαίνει, αλλά επειδή δεν μπορεί να διαμορφώσει μία σταθερή εκτίμηση για το τι θα συμβεί.
Ο πρόεδρος Τραμπ, με τον τρόπο που παρεμβαίνει στο σύστημα, φέρει το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης. Όχι μόνο επειδή επηρεάζει άμεσα τις εξελίξεις, αλλά επειδή μεταβάλλει συνεχώς το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτές αξιολογούνται. Δηλώσεις που τη μία στιγμή προεξοφλούν αποκλιμάκωση και την επόμενη κλιμάκωση, δεν προσθέτουν πληροφορία. Διαταράσσουν την δυνατότητα υπολογισμού και ιεράρχησης των πιθανοτήτων. Και όταν οι πιθανότητες δεν μπορούν να μπουν σε μια λογική και χρονική σειρά, η τιμολόγηση γίνεται νευρική, ολίγον τυχαία και παντελώς αποσπασματική.
Παράλληλα, η πίεση του Ισραήλ για συνέχιση της επίθεσης στη Χεζμπολά στον Λίβανο δεν είναι ένα απλό τακτικό ζήτημα. Είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει σημαντικά τις πιθανότητες διεύρυνσης της σύγκρουσης. Και αυτό είναι που τιμολογεί η αγορά. Όχι την ίδια την επίθεση, αλλά την πιθανότητα να ανοίξει ένα δεύτερο μέτωπο με ευρύτερες συνέπειες και στην ανατολική Μεσόγειο.
Έτσι διαμορφώνεται ένα περιβάλλον όπου οι αγορές δεν κινούνται πάνω σε ένα βασικό σενάριο ή έστω περισσότερα σοβαρά, αλλά σε ένα εύρος σεναρίων, όπου οι διαφορετικές πιθανότητες υπολογίζονται με την μέθοδο “πως θα ξυπνήσουν ο Τραμπ και ο Νετανιάχου, αύριο”. Και το κρίσιμο για τον επενδυτή δεν είναι να επιλέξει ποιο απ’ όλα είναι το πιθανότερο, αλλά να παρακολουθεί την στάθμιση μεταξύ τους, λεπτό προς λεπτό.
Και φυσικά εδώ επεισέρχεται το βασικό λάθος που κάνουν πολλοί στις αγορές: η προσκόλληση στα γεγονότα. Όμως, σε καταστάσεις όπως αυτή που έχει διαμορφωθεί στην Μέση Ανατολή, η αναμονή να δει κανείς τι έγινε για να κινηθεί, αποτελεί σοβαρότατο και κοστοβόρο σφάλμα. Τότε η αγορά έχει ήδη κινηθεί. Γιατί η κίνηση έχει γίνει όταν άλλαξε η εκτίμηση, όχι όταν επιβεβαιώθηκε το γεγονός. Με απλά λόγια εάν κάποιος θέλει να ασχοληθεί αυτή την εποχή με τις αγορές, οφείλει να ξέρει και να αποδεχθεί ότι θα αναλάβει ρίσκα πολύ μεγαλύτερα του συνηθισμένου.
Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή δεν απαιτεί πρόβλεψη. Απαιτεί κατανόηση του πώς μεταβάλλονται οι πιθανότητες και πώς αυτές ενσωματώνονται στις τιμές πριν γίνουν πραγματικότητα. Και σε αυτό το περιβάλλον, η διαφορά δεν είναι ποιος θα προβλέψει σωστά το αποτέλεσμα. Είναι ποιος θα καταλάβει πρώτος ότι η αγορά έχει ήδη αλλάξει άποψη.
Πέτρος Λάζος
petros.lazos@capital.gr